Türkiye’de Laz ve Hemşinli Yerleşimleri Listesi-1 (Doğu Karadeniz)

Üstelik Lazlarla ilgili çıkan önemli kitaplarda dahi okuyucuyu tatmin edecek bilgi verilmemiştir. Örneğin, kitabın seyri içinde Laz yerleşimleri meselesine değinen okuduğum her iki kitapta da Pazar,Ardeşen,Fındıklı,Arhavi ve Hopa’ya bağlı tüm köyler sanki hiç Hemşinli yokmuş gibi tamamen Laz köyleri diye listeleniyor.

Hazırlayan: İsmail Güney Yılmaz

Bu listede Türkiye’deki Laz ve Hemşinli topluluklarının köy ya da mahalle gibi yerleşimlerini elden geldiğince eksiksiz ve hatasız vermeye çalışacağız. Bugüne dek bu konuda yapılan pek çok çalışmanın son derece eksik ve yanlışlarla dolu olduğunu da peşinen söyleyelim. Üstelik Lazlarla ilgili çıkan önemli kitaplarda dahi okuyucuyu tatmin edecek bilgi verilmemiştir. Örneğin, eserin seyri içinde Laz yerleşimleri meselesine değinen okuduğum her iki kitapta da Pazar,Ardeşen,Fındıklı,Arhavi ve Hopa’ya bağlı tüm köyler sanki hiç Hemşinli yokmuş gibi tamamen Laz köyleri diye listeleniyor. Bunun yanı sıra Borçka ve  muhaceret bölgelerindeki Laz köylerinin adları da eksik listelenmiş durumda -bu bilgiye erişimin güçlükleri açısından anlaşılır karşılanabilir-.  İnternette dolaşan hemen hemen tüm “Laz köyleri”  vb. listeler de bu kitaplardaki listelerin “copy-paste”idir. Göz atacağınız bu çalışmaysa sanırım mesele üzerine en eksiksiz ve hatasız/yanlışsız listeleme oldu.

Eksik, hatalı ya da yanlış bulduğunuz noktalarla ilgili nesnel katkılarınıza çalışma açıktır, “vay nasıl böyle bir şey yazar!”, “şuradaki köyleri niye yazmamış ki?” gibi kendi kendinize söylenmektense, bir mail göndermeyi deneyin. (igy_baskan@hotmail.com)

1- ARTVİN:

1a) Hopa:

Hopa merkez (Lazca; noğa) : Hopa merkez, geleneksel olarak Laz yerleşimidir. Ancak bugün, Hemşinli nüfus bölgede ağırlığını hissettiriyor. İlçe merkezinde hangi halkın çoğunluk olduğu belirsiz, daha doğrusu ben bilemiyorum. Gidip sorduğunuz vakit, Lazlar, “Lazlar çoğunlık”, Hemşinliler “Hemşinliler çoğunluk” diyecektir. “Yarı yarıya” deyip, orta yolu bulanlar da var. Hemşinlilerin merkez ilçedeki varlığı oldukça yeni bir olgu. Geçmişte Lazların Hemşinlilere uyguladığı baskılar sebebebiyle, Hemşinliler değil merkeze yerleşmek, çarşıya inmekte dahi büyük zorluklar yaşıyorlardı. Ancak son otuz-kırk yıllık süreçte Lazların büyük şehirlere, Hemşinlilerin de köylerden merkez ilçeye göçmesiyle demografik yapıda büyük değişiklikler gerçekleşti. Laz-Hemşinli gerginliği önemli sorunlar doğurmasa da sürüyor.

Hopa merkezde bu iki topluluk dışında çok az sayıda Poşa (Kafkas Çingenesi), Türk (Rizeli), Kürt ve Gürcü de yaşıyor. Poşalar anadillerini bilmezler, hafızalarında kırık dökük bir Lomavren (Çingene Ermenicesi) kalmıştır. Hemşince ya da Lazca bilen Poşaların olduğuysa bir vakadır. Rizeliler, Türkçe anadillidir, ancak özgün şivelerinin Laz şivesine asimile olduğu söylenebilir. Az sayıdaki Gürcü ve Kürt’ün anadilleriyle aralarının pek olduğunu sanmıyoum. Yörede çok az Çerkes de (Şapsığ) yaşıyor, Adigece bu grupta giderek zayıflarken (var mı emin değilim [?]), topluluk, Lazcayı günlük konuşma dili olarak kullanıyor.

Lazlar, Hopa’ya Xop’a/Xop’e derler.

Laz yerleşimleri: 

1- Mşke (Cumhuriyet Mah.)

2- Sundura Mah.

3- Peroniti (Çamlı)

4- Buça/Buçe (Güvercinli)

5- Kise (Sugören)

6- P’ançoli (Yeşilköy)

7- Azlağa/Abuislax/ Apsaros (Esenkıyı)

8- Mxigi (Başköy)

9- Nozoğameni* (Merkez Kuledibi mah.)

10- K’uledibi (Yukarı Kuledibi mah.)

11- Talikot/ Bucaği (Bucak/ Termik mah.)

12- Ortaxop’a (Orta Hopa mah.)

13- 3’k’arist’i (Subaşı) (Çxala’nın güney mahallesiyken Hopa’ya bağlandı. Hopa’da Çxala şivesiyle konuşan tek köydür)

Hemşinli yerleşimleri:

Yöre Hemşinlilerinin anadili Hemşince’dir.

1- Gvarci/Garci (Hendek)

2- Zendidi (Balıkköy)

3- Z’urp’ici (Yoldere)

4- Ardala (Eşmekaya)

5- Ardala (Çimenli)

6- Zargina/Çagrina/Z’arğina mah. (Güneşli)

7- Xigoba (Başoba)

8- Çavuşlu

9- Zalona/Zaluna (Koyuncular)

10- Anç’iroxi (Pınarlı)

1a/a) Kemalpaşa bucağı: Bucak merkezinin –muhtemelen?-  % 50’den fazlası Hemşinli’dir. Kentin geçmişte neredeyse tamamını oluşturan Lazlar ise bugün –muhtemelen?-azınlık. Yörede biraz Gürcü, Kürt ve Türk de (Rizeli) var. Bölgeye Yunanca’dan gelme Makriyali (uzunkıyı), ilçe merkezine Lazca Noğedi (pazaryeri) denir.

Laz yerleşimleri:

1- Sarp’i (Sarp)

2- Limani (Liman)

3- Maisk’iop’ut’e/Maneloğlu (Dereiçi) ( Hemşinliler de yaşıyor.)

4- Sk’ibuli (Selimiye mah.)

5- Koprici (Köprücü) (Laz+Hemşinli+Rizeli)

6- K’oxa mah.

Hemşinli yerleşimleri:

1- Hetzelan/K’araosmanoğli (Karaosmaniye)

2- Osmaniye (kullanılmayan eski isimleri: Mezri Kuli, Mezri Gamşe)

3- Şana (Kayaköy)

4- Xemşilluği/Molisor/Veyisarp (Kâzımiye)

5- Ç’anç’axuna (Çamurlu)

6- Xeluked (Gümüşdere)

7- Çoliked/ Medoğumked/Zendidi (Akdere)

8- Sumcuma (Üçkardeş) (azınlık olarak Lazlar var)

Hopa başlığı altında saydığımız orijinal toponimlerin Türkçe/Osmanlıca Ortaxop’a,Çavuşlu, K’uledibi, Kise, Karaosmanoğlu, Osmaniye ve Abuislax; Yunanca Makriyali, Ermenice Molisor,Xeluked,Çoliked,Medoğumked, Ermenice+Türkçe adın Lazcaya adapte edilmiş şekli olan Xemşilluği, nece olduğu belli olmayan ya da benim en azından bilmediğim/anlayamadığım  Buça,Sundura (Lazca?),G(v)arci,Azlağa,Ardala,Zargina (Lazca?),Hetzelan (Ermenice?),Sarp’i (Türkçe?),Anç’iroxi (Lazca?/Yunanca?) isimleri dışında hepsi Lazcadır. Yani sayılan adların yarıdan fazlası Lazca. “Xop’a”ya gelince, etimolojisi belirsiz bir ad. İlk zikredilişi Roma kaynaklarında Anxoupê şeklinde. Lazca’da xop’e kürek demek ama, bu olsa olsa halk etimolojisi olur, bir anlam bağı kuramayız.

* Nozoğameni, Kuledibi’nin genel ismi mi yoksa bir mahallenin adı mı bilmiyorum.

1b) Arhavi:

 

Arahavi merkez (noğa): 100 kişiyi bulmayan Poşa azınlık dışında neredeyse homojen bir Laz nüfusuna sahip.Yalnız Arhavi merkezde bir iki bin göçmen Türk (Rize,Trabzon,Erzurum,Bayburt) ve 50-100 göçmen Kürt (Ağrı,Ardahan) de yaşıyor. Bu göçmen Türk ve Kürt nüfuslar anılan tüm ilçeler için geçerlidir (bir kaç bin Türk,50-100-150 Kürt)-fikir edinmek için TÜK’in iç göç verilerine bakılabilir.-

Laz yerleşimleri: 

1- Durmati (Ulaş)

2- Lome (Yolgeçen)

3- K’ap’isre/K’ap’ist’ona (Kale Mah.)

4- Yak’ovit’i (Kavak)

5- Kordeliti (Konaklı)

6- Baxta (Kireçlik)

7- K’op’t’one (Gürgencik)

8- Gidreva (Dereüstü)

9- Cgiryazeni (Kemerköprü)

10- 3’alen K’ut’uniti (Şenköy)

11- Gzaynoyona (Güneşli)

12- Jileni K’ut’uniti (Tepeyurt)

13- 3’aleni Napşit’i (Aşağı Şahinler)

14- P’ap’ilat’i (Arılı) (Ortacalar bucağı)

15- Ç’uk’alvati (Kestanealan)

16- K’amp’arona (Dikyamaç) (Ortacalar bucağı)

17- Jileni Napşit’i/Napşit’i (Yukarı Şahinler)

18- Hekoleni P’ici (Üçler)

19- Sid(e)re  (Derecik)

20- Ç’arnavat’i (?) /Ortakyoyi (Ortacalar bucağı merkezi)

21- Ot’alaxe (Sırtoba)

22- 3xuleti/ Ku3ubeti/ Suxuleti (Küçükköy) (Ortacalar bucağı)

23- Pilargeti (Ulukent)

24- Başkyoyi (Başköy) (Ortacalar bucağı)

25- Orç’i Başkyoyi/ Uçirmaği (Üçırmak)

26- Nobağleni (Yıldızlı)

27- Ermenyat’i (Balıklı)

28- P’ot’ocur Sufla (Dülgerli) (Ortacalar bucağı)

29- P’ot’ocur Ulya (Soğucak) (Ortacalar bucağı)

30- Parexi (Boyuncuk)

31- Ç’armat’i (Cumhuriyet mah.)

32- P’ayante (Yukarıhacılar mah.)

33- Borğola (Aşağıhacılar mah.)

34- Musazade mah. (Merkez mah.)

35- Meleni Noğa (Kale mah.)

36- Boğaziçi mah.

37- Yemişluği (Yemişli mah.)

38- Jilen K’ap’ist’ona/ K’ap’isre (Güngören)

Arhavi başlığı alında saydığımız orijinal otuz yedi toponimin (Boğaziçi eski isim değil), Türkçe Yemişluği, Başkyoyi,Musazade,Ortaköy;  Ermenice + Osmanlıca P’ot’ocuri Ulya ve P’ot’ocuri Sufla; Yunanca Sidere; Gürcüce/ Ermenice (?) Parix/ P’arexi ve nece olduğu belli olmayan ya da nece olduğunu en azından benim /bilmediğim/çözemediğim Lome (Gürcüce?/ Lazca?/Poşaların özgün adı olan Lom?), Baxt’a, K’op’t’one (Yunanca?),Gidreva (Lazca?), P’ayante (Lazca?) ve Borğola (Lazca?) dışında hepsi Lazcadır. Arhavi adına gelince Lazlar ve Gürcüler bu ilçeye Arkabi derler. Kent adını Arkabis deresinden alır ve ilk kez 131 yılı tarihli Arrianus’un Yunanca coğrafya kitabında bir dere adı olarak geçer. Ancak nedir,necedir belli değil.

1c) Borçka:

Borçka’daki Lazların bir kısmı “Pazarlı” diye anılan 1960 başı göçmeni Ardeşenli Lazlardır.

Laz yerleşimleri:

1- Çxala/Çxalazeni (Düzköy)

2- Saxandro (Fındıklı)

3- Jurxinci/Gola (Çifteköprü)

4- Makret (Kale)

5- Oxordiya (Şerefiye) (Muratlı bucağına bağlı) (buradaki Lazların Gürcistan tarafında “Batum’un epey uzağında” Oxori dedikleri bir yazlıkları var. Ayrıca yine bu köyde Rize kökenli bir nüfus da var; ancak Oxordiya’da Pehlivantaşı’ndan göçmüş Lazlaşmış Rizeliler olduğu için,Rizeliler içinde “Lazlaşmış” olanlar ve “aslını koruyanlar” diye bir ayrım var mı tam olarak bilemiyorum.)

6- Cgiryazeni (Çaylı) (Hemşince anadilli Hemşinliler çoğunluk) (Maraditi [Muratlı] bucağına bağlı)

7- Mamanat’i/ Xanduzi (Demirciler)

8- Beğlevani (Güreşen) (Muratlı bucağına bağlı) (Hemşince anadilli Hemşinliler de var)

9- Manast’iri (Yeşilköy)

10-Kostaneti (?) (Gemlik-Şükriye ve Develi-Bakırdağı Lazları bu köyden gelme.Ancak köyün şimdiki nüfusu belki de Gürcü.Sağlam bilgilere sahip değilim.Köyün değiştirilmiş adını da tespit edemedim.)

11-Ebrik’a (İbrikli) (Gürcülerle beraber (?). Köyde eski bir Laz-Ortodoks kilisesi var. İrfan Aleksiva köyü ziyaret etti ve köyde Laz bulunmadığını söyledi)

12-Msucuna (Akdilek) (2011’de Beğlevan’dan ayrıldı)

13- Msucuna (Boğazköy) (2011’de Beğlevan’dan ayrıldı)

14- Xeba (Karşıköy) (Gürcülerin çoğunluk olduğu köyde azınlık olarak Lazlar var.  Sanırım Lazların yaşadığı yerin adı Oria [?]. Oxordialı bir Laz’dan duyduğuma göre Lazlar köy nüfusunun ancak % 10’u olabilirmiş [?])

15- Bagen (Balcı) (Gürcü çoğunlukla birlikte çok küçük bir Laz topluluk var) (?)

16- Dakvara (Küçükköy mah.)

17- Panjureti/Pançureti (Borçka merkeze bağlı bir mahalle (?)

18-Arçveti/Sosxoban/Sosxoban maa Murkivet (Örücüler)  (?)

19-Güzelyurt (muhtemelen karışık) (?)

20- Çarşıbaşı (Ankona)

Borçka başlığı altında saydığımız orijinal toponimlerin sekizi Gürcüce -eti ekiyle bitenlerin bazıları Lazca da olabilir- (Saxandro,Makret,Beğlevani,Kostaneti,Xeba,Dakvara,Panjureti, Arçveti), biri Türkçe (Xanduzi) ve Türkçe’den Lazcaya adapte (Manast’iri), gerisi de nece olduğunu bilmediğim Ebrik’a dışında (Lazca?/Yunanca?/?) Lazcadır.  Borçka, saydığımız bu yirmi köy ve mahallenin  Rizelilerin 1930’lu yıllarda kurduğu Güneşli köyü dışında hemen hemen tamamen Gürcü’dür -birkaç yerde yine Rizeliler ve Hemşinliler  istisnaî -.Yöredeki yerleşim isimleri de çok büyük bir çoğunlukla Gürcücedir, saydıklarımız dışında sadece Ermenice T’rap’en,Tıxlazor gibi birkaç istisna söz konusu. Borçka’da Çxala çevresindeki Laz köylerine topluca “Çxala” denir.  Borçka adının nece olduğu belli değil, çeşitli varyantlarıyla Yunanca,Gürcüce ve Ermenice kaynaklarda geçer.

not: Borçka’daki Hemşinli köyleri konusunda bir netlik yok.  Cgiryazeni’den başka birkaç Laz köyünde ve diğer köylerde göçmen Hemşinlilerin varlığı kesin fakat net bir bilgim yok. Borçka’da nüfus bir hayli karışmış ve bu durum görece yeni bir durum olduğu için “etnik harita”yı çıkarabilmek biraz güç.

1d)  Murgul:

Laz yerleşimleri:

1-Başköy (Gürcü ve Hemşinlilerle beraber) ( Göktaş bucağı)

2-Ereguna (Erenköy)  (Gürcü ve Hemşinlilerle beraber) ( Göktaş bucağı)

Murgul’da Gürcülerle karma birkaç Laz köyü daha var -çoğu ’60 başı göçmüş  “Pazarlı” denilen Ardeşen göçmeni, bir kısmı da Çxalalı Lazlar-. Ancak bu köyler hangileridir hepsini bulamıyorum, zaten ilçede toplam on köy var. Murgul’un bu Laz ve küçük bir Türk azınlık dışında tamamı Gürcü. Murgul’da toponimler daha çok Gürcüce, ancak Türkçe isimler de var.

Bana bu iki köyün adını veren kişi, iki köydeki Lazların da Çxaluri olduğunu söyledi (?).

1e) Yusufeli:

Hemşinli yerleşimleri:

1- Hungamek (Yüncüler)

2- Xevak/ Hevak (Yaylalar)

2- RİZE:

2a) Fındıklı:

Fındıklı merkez (noğa,Vi3’eroğa): Fındıklı bir Laz kentidir. Elbette ki ilçe merkezine yerleşmiş Hemşinliler,Türkler (Rize,Trabzon,Erzurum vs.) ve Kürtler (Ağrı,Ardahan vs.)  de var.

Laz yerleşimleri: 

1- Gurup’it’i (Yeniköy) (azınlık Hemşinliler de var)

2- K’araalişi Avla (Karaali)

3- Paçva/Baçva (Yenimahalle)

4- Abunoğa/Abusufla (Aksu mah.)

5- Xara (Haraköy)

6- Kontiva (Güzelyalı mah.)

7- Ç’anapet’i (Meyvalı) (Xemşilat’i mahallesi Hemşinlidir)

8- Manast’iri (Hürriyet mah.)

9- Gesiya (Tatlısu mah.)

10- P’et’esk’iri/Zebelit’i/ Tepecuği (Tepecik)

11- 3’aleni Pi3xala/Pi3xala Sufla (Arılı)

12- Ç’urç’ava (Çınarlı)

13- Andravat’i (Avcılar)

14- Ç’aneti (Cennet)

15- Jileni Pi3xala/Pi3xala Ulya (Gürsu)

16- Mzuğu (Sulak) (Hemşinliler de var)

17- Abuulya/Abu (Çağlayan)

18- Ğayna (Ihlamurlu) (azınlık olarak Hemşinliler de var)

19- Sumla (Sümer)

20- 3ati (Saatköy)

21- Zenimoşi (Yenişehitlik)

22- Mo3xora (Kıyıcık)

23- Trevendi (Derbent)

24- Mek’isk’iri (Sahil mah.)

25- Toros(t’)i/Toro3i (Liman mah.)

26- Ğavra (Hürriyet mah.)

27- K’urt’ume/ Gori (Ilıca mah.)

28- 3’ak’ondi (Başköy/Akıncılar)

Hemşinli yerleşimleri: 

Fındıklı, Ardeşen, Pazar, Hemşin, Çamlıhemşin, Çayeli … özetle Batı Hemşinlileri Hemşince bilmezler. Anadilleri Türkçenin Hemşin ağzıdır.

1- Xemşilat’i/ Xemşilluği (Yaylacılar)

2- Xemşeti/Doğancık  (Doğanay)

3- Ç’uk’uliti/Abuxemşin (Arslandere)

4- 3upe/ 3’upe (Beydere)

Fındıklı başlığı altında saydığımız orijinal toponimlerin (Ilıca orijinal değil), Türkçe/Osmanlıca olan Doğancık, Abuulya, Manastır,Abusufla, Tepecuği; Türkçe/Lazca Abunoğa; Türkçe/Ermenice Abuxemşin; nece olduğu bilinmeyen ya da benim bilemediğim/çıkaramadığım Trevendi (Yunanca?), Gesiya, Sumla (Yunanca Σουμελά Sumela?/Yunanca mela; tepe? ya da Lazca?) dışında hepsi Lazcadır. Fındıklı’nın ise orijinal iki ismi vardır, biri Vi3’e, diğeri Mğet’i. Mğet’i Lazca’dır ama anlamını bilmiyorum. “Vi3’e”nin de çalı çırpı anlamında olduğu söylenir.

2b) Ardeşen: 

Ardeşen merkez (noğa): küçük Poşa (“Poşa mahallesi” denilen bir bölge vardır) ve Türk,Kürt  topluluklar dışında katışıksız bir Laz nüfusuna sahiptir.Türk topluluklar içinde yöredeki klasik Rizeli,Trabzonlu,Erzurumlu,Bayburtlu,Gümüşhaneli popülasyon dışında Şavşat’tan gelme Ahıska Türkleri de bulunuyor (Ardeşen’de 1100 Artvinli var).

Laz yerleşimleri: 

1- Ağeni/Serap’i (Beyazkaya) (Hemşinliler de var)

2- Muşk’ala/Muşk’ale (Özgür mah.)

3- Mbuna (Yeşiltepe)

4- Ok’ordule (Yayla mah.)

5- Siyat’i (Baş mah.)

6- Bak’oz/Bak’va (Yamaçdere mah.) (azınlık olarak Hemşinliler var/?)

7- Cibist’as (Kavaklıdere mah.)

8- Kvanç’areri (Elmalık mah.)

9- Ç’iç’ivat’i (Şentepe mah.)

10- Put’ra (Bahar mah.)

11- Met’ist’i (Barış mah.)

12- Mamala Avla (Zeytinlik mah.)

13- Bak’oz (Çıraklar)

14- Şenyamaç (Pelergivat’tan mı ayrıldı?)

15- Pelergivat’i (Akkaya)

16- Maxat’oba (Yeniköy)

17- Zurxa (Kurtuluş)

18- Amgvan/Ağvan (Seslikaya)

19- Çerana (Hoşdere)

20- Salonç’uri/Salinçoy/Salenköy/İskocibadi? (Armağan) (köyde Hemşinli mahallesi de var: Boxane)

21- Xocibadi/ Kanteva? (Akdere) (azınlık olarak Hemşinliler var/?)

22- 3’arik’ala (Dere mah.)

23- Tolikçeti (Duygulu)

24- Dobira (Şehitlik)

25- Ğere (Işıklı)

26- Mitat (Pınarlık)

27- Şanguli (Doğanay)

28- Mexenit’i (Şenyurt)

29- Noğeceni (Manganez)

30– 3xuleti/Suxuleti (Küçükköy)

31- Sifat’ (Pirinçlik)

32- Mut’afi (Gündoğan)

33- Celaisk’uri (Kirazlık mah.) (Dutxe)

34- Yanivat’i (Bayırcık)

35- P’alivat’i (Sinan)

36- 3’aleni Z’ğemi/Z’ğemi Sufla (Aşağıdurak)

37- Ortaçoi (Ortaalan)

38- Jileni Z’ğemi/Z’ğemi Ulya (Yukarı Durak)

39- Omcore (Güney)

40- Dutxe/ Dutxevati/Dutxa (Tunca beldesi)

41- Mt’axori (Merkez mah.) (Dutxe)

41- Xok’ovati (Esentepe mah.) (Dutxe)

42- Nobağule (Konak mah.) (Dutxe)

43-  Xalik’ana/Xelik’ana (Şenyuva mah.) (Dutxe)

44- Ç’irina (Ortaada mah.) (Dutxe)

45-  Sidere (Şendere) (Dutxe)

46- Ç’umayida/ Şaşk’eni? (Eskiarmutluk)

47- Yaguzi Avla (Yavuz)

48- Müftü mah. (Cibist’asi)

49- Cami mah. (Siyat’i)

50- Düz Mahalle/ Fırtına mah. (Furt’ona/P’eruma)

51- Kahveciler mah. (Siyat’i)

52- Çiftekavak mah.

53- Deniz mahallesi

54- Fâtih mah.

55- Yavuz Selim mah.

56- Cumhuriyet mah.

57- Kuzey mah. (Siyat’i)

58- Zendi (Kuzey mah.) (Dutxe)

59- Çurdoğli Avla/ Pertet’i (Düz mah.) (Dutxe)

60- Şaşk’eni (Yayla mah.) (Dutxe)

61- Yeni mah. (Cibist’asi)

62- Timisvat (Köprüköy)

 

Hemşinli yerleşimleri: 

1- Oce (Yeniyol)

2- Kask’uri/Çask’uri/Keskur (Serindere)

3- Zenimos(i) (Yurtsever) (köyde sadece Sarabiler Laz olduğuna göre Lazlar azınlık olmalı)

Ardeşen başlığı altında saydığımız -Lazca adlarını öğrenemediğim mahalleler dışında- orijinal toponimlerin Türkçe olan Çerana (imalathâne anlamında), Ortaköy; Lazca/Türkçe olan Z’ğemi Ulya, Z’ğemi Sufla; Yunanca olan Bak’oz, Sidere ve nece olduğu bilinmeyen ya da benim bilemediğim/çözemediğim Serap’i, Zurxa (Lazca?),Ğere (Lazca?) isimleri dışında hepsi Lazca’dır. Ardeşen adıysa Ermenice mi, yoksa Lazca/Gürcüce mi yahut başka bir dilde mi çözülebilmiş değil. Ancak ismin formu Ermeniceye uysa da, 19. yy.’da ortaya çıkması itibariyle Ermenice olması çok güç. Ardeşen’in daha eski adıysa Laroz Aput. Laroz muhtemelen Yunanca, “hoş?” anlamında “laros”tan geliyor.

2c) Çamlıhemşin: 

Çamlıhemşin merkez: Çoğunluk Hemşinli, Türk nüfus da var. Türklere “Kıvırcık” denirmiş (?).

Laz yerleşimleri: 

Bölge Lazlarının Çamlıhemşin’le pek ilişkileri yoktur. Daha çok Ardeşen ve Pazar’la ilişki hâlindedirler.

1- Mek’alisk’irt’i (Dikkaya)

2- Abiçxo (Köprübaşı)

3- M3’anu/M3’ano (Topluca)

4- Ğvandi (Çayırdüzü)

5- Komilo (Murat)

6- Beija (Behice)

7- Zibari (Güllü)

8- Orenkit/Orençit (Kadıköy)

Hemşinli yerleşimleri: 

1- Hemşin Başköy (Ortaklar)

2- Hemşin Ortaköy (Ortayayla)

3- Hemşin Aşağıköy (Sıraköy)

4- Meydan Kapuca (Meydan)

5- Çat/Dap (Çat)

6- Varoş (Yazlık)

7- Kolona/Kale-i Zir (Zilkale)

8- Mollaveyis/Molevints (Ülkü)

9- Amokta (Şenköy)

10- Çinçiva (Şenyuva)

11- Tumaslı/Tomaslı (Boğaziçi)

12- Kuşiva (Yolkıyı)

13- (V)ortnents (Ortan)

14- Makrevi(nt)s (Konaklar mah.)

15- Viçe Ulya/Yukarı Viçe (Yukarı Çamlıca mah.)

16- Viçe Sufla/Aşağı Viçe (Aşağı Çamlıca mah.)

17- Badara (Bahar mah.)

18- Elevit (Yaylaköy)

19- Canuddobra (Aşağışimşirli)

20- Xolco (Kaplıca)

21- Livikçakıslı (Güroluk)

22- Kısmenmelivar (Yukarışimşirli)

23- Ayder  (Lazlarla Hemşinlilerin karışık olduğu bir yer ama yayla özünde Hemşinlidir)

24- Mikron Kavak (Kavak mah.)

Çamlıhemşin başlığı altında saydığımız orijinal yer isimlerinden, Çat/Dap, Molevints, Vortnents, Makrevints, Elevit, Livikçakıslı, Ayder Ermenice; içinde Hemşin ve Türkçe tamlama olan köy isimleri Türkçe/Ermenice; Kolona, Komilo, Mek’alisk’irt Yunanca; Mikron Kavak Türkçe/Yunanca; Çinçiva, Kuşiva, Abiçxo, M3’anu, Ğvandi (?) Lazca; Viçe ve tamlamalı isimler Lazca/Türkçe; Meydan Kapuca, Varoş, Kale-i Zir, Mollaveyis Türkçe’dir. Tomaslı da Tomas özel adına Türkçe “-lı” eki konmasıyla oluşmuş olmalı. Canotdobra (belki “can”ın Ç’ani (Laz) ile ilgisi vardır), Xolco, Amokta (Lazca?), Orenkit (Lazca?/Ermenice?), Badara (Lazca?), Z’ibari, Kısmenmelivar (Ermenice?) isimlerinin nece olduğu ya belli değil ya da en azından ben bilmiyorum/çözemiyorum. Çamlıhemşin adı Ermenice Hamamşen (Hamam’ın köyü) ismine Türkçe çamlı sıfatının eklenmesiyle oluşmuş anlaşılacağı üzere. Eski Viçedibi/Viçesüfla gibi isimlerse “Fındıklı’nın dibi” anlamındadır ama Lazlar Çamlıhemşin merkeze “Vija” derler. Ayrıca Çamlıhemşin’e sanırım Karahemşin de denirmiş bir zamanlar. Köylerden sadece Kale-i Bala’yı saymadık bu isim de Türkçe’dir (Osmanlıca), halkı da Türk’tür. Çamlıhemşin’deki Elevit, Xaçivanak, Trovit, Palovit, Pokut gibi yayla isimleri hep Ermenice’dir; ama Ermeni yerleşiminden önce isimlendirilen Fırtına deresi Yunanca’dır (Pyrtanis. Muhtemelen orijinal bir isim Yunancaya adapte edilmiş (?). Bu derenin Lazcası P’eruma Ruba, yani kayık deresi).

2d) Hemşin: 

Hemşin merkez: Çoğunlukla Hemşinlidir.-Konuyla ilgili bir Hemşinli’den ilçe merkezinin çoğunluğunun Türk olduğu yolunda bir uyarı aldım- (?).

Hemşinli yerleşimleri: 

1- Mağlut (Kantarlı)

2- Gubiyarlı mah.

3- Çoço (Levent)

4- Nefsi Zuğa (Çamlıtepe mah.)

5- Sağırlı (Hilal)

6- Tepan (Bilenköy)

7- Gomno (Yaltkaya)

8- Hemşin/Zuğa Ortaköy (Hemşin)

9- Bodullu mah. (Mutlu mah.)

10- Saneva/Çanava (Nurluca)

11- Tezina/Tecina

12- Pokoçor mah.

Hemşin başlığı altında saydığımız on iki orijinal adın üçü Ermenice (Hemşin,Pokoçor,Mağlut); ikisi Lazca/Türkçe (zuğa’lı adlar); ikisi Türkçe (Bodullu, Sağırlı). Geriye kalan isimlerin ya nece olduğu belli değil, ya da ben bilmiyorum. Tezina, Çanava adları Lazca olabilir.Çoço, Tepan, Gomno gibi adlarsa Ermenice de Lazca da olabilir.

2e) Pazar: 

Pazar merkez (noğa): Pazar, bir Laz kentidir. Kentte Hemşinlilerin yanı sıra az sayıda Türk (Rizeli,Trabzonlu,Erzurumlu,Bayburtlu,Gümüşhaneli), Kürt (Ağrılı,Ardahanlı), Poşa ve Gürcü de yaşar.

Laz yerleşimleri: 

1- Xunari (Aktaş)

2- Laroz/K’uk’ulat (İkiztepe mah.)

3- Melyat (Merdivenli)

4- Su(r)minat (Kuzayca) (Hemşinli bir azınlık da yaşıyor)

5- Tordovat (Sivrikale)

6- Noxlapsu (Hasköy)

7- Noxlapsu (Yavuz. Lazavat’i ve İst’ona)

8- Çumbat (Yeşilköy)

9- Msuleti (Dağdibi)

10- Xaçk’un (Alçılı)

11- Cabat’i (Sulak)

12- Zanat (Derinsu)

13- Aranaşi (Darılı)

14- (M)ca(r)civat’i (Akmescit)

15- Ç’it’at’i/K’it’at’î (Aktepe)

16- Şileyit’i/Psixros (Soğuksu mah.)

17- T’alvat (Tütüncüler)

18- Apso (Suçatı)

19- Noğadixa (Cumhuriyet mah.)

20- K’uz’ik’a (Elmalık) (azınlık olarak Hemşinliler de var)

21- Xudisa (Kesikköprü)

22- Ğulivat (Şentepe)

23- Lamğo/ 3’arişk’a (Yücehisar)

24- İlast’as (Yemişli) (azınlık olarak Hemşinliler var)

25- P’ap’at (Papatya)

26- Sap’u (Ocak)

27- Cigetore (Boğazlı)

28- Sk’efanavat’i (Sivritepe)

29- Mamaç’ivat/ Mamak’ivat (Irmakköy. Köye bağlı Bompona mahallesi Pazar’da ayrı bir köy gibi de sayılmaktadır)

30- P’ap’ilat’i/Nasivat’i (Sessizdere) (Yanmış kabilesi Hemşinlidir, fakat anadilleri Lazca)

31- M3’uk’it’a (Derebaşı) (Hemşinliler de var.  Lazca bilen Hemşinliler olduğunu biliyorum)

32- Eskit’rap’uzan/K’u3uma (Hamidiye) (Gürcüler de var -Karadeniz sülalesi)

33- K’ost’anivat’i/K’osk’enivat’i (Dernek)

34- Dadivat’i (Handağı)

35- Xak’u (Şehitlik)

36- Jini Bulepi (Zafer mah.)

37- Tudeni Bulepi (Kirazlık mah.)

38- Duduvat’i (Güzelyalı mah.)

39- P’aç’ilat’i (Ardaklı mah.)

40- Ç’ereç’ivat (Irmakyeniköy)

41- Arap Maale (Pazar Mahallesi)

42- Zelek (Balıkçı)

43- Avramit’i (Güney)

44- K’ok’sovat’i (Hisarlı)

45-Mesemit’i (Topluca)

46- Ortaırmak  (Mamaç’ivat’tan ayrıldı)

47- Sahilköy (M3’uk’ita’dan ayrıldı)

48- Saroşibairi (Merkez yerleşimde tepelik bir mahalle. Türkçe değiştirilmiş adını bilmiyorum. Meydanın ve eski 50. Yıl İlk Okulu’nun, caminin arkasında kalır)

49- 10- Xot’ri/ Abdoğli (Kocaköprü) (merkez Abdoğli mahallesinde Hemşinli nüfus vardır, diğer mahalleler Laz. Köye bağlı K’alast’as ve Paniçi mahalleri Pazar’da ayrı bir köy gibi de sayılmaktadır)

Hemşinli yerleşimleri: 

1- Xaç’ap’it’ (Subaşı)

2- Bogina (Tektaş)

3- Bogina (Şendere)

4- Başköy (kullanılmayan eski adı P’et’re/ P’et’re Nikola(i)/azınlık olarak Lazlar da var)

5- Melesk’ur (Ortayol)

6- Çingit (Uğrak)

7- Açaba (Bucak)

8- Mermenat/Mermonat (Akbucak)

9-Sit’ori (Kayağantaş)

10- Kvakçe (Beyaztaş mah.) (Sahilde olmasına karşın Hemşinli yerleşimidir. Çamlıhemşin-Kale köyündendirler.)

Pazar başlığı altında saydığımız isimlerden Yunanca olan Laroz, Xudisa, İlast’as, Aranaş, Psixros, Apso; Türkçe olan Başköy, Hamidiye, Abdoğli, Eki T’rap’uzan ve nece olduğu bilinmeyen ya da benim bilemediğim Zelek (Yun?), Xot’ri (Laz.?), Sit’ori (Yun?), Mermenat (Ermenice?/Lazca?) ve Açaba dışındaki tüm isimler Lazcadır (Yalnız, Xaç’ap’it’i her ne kadar Lazca toponim yapısına uysa da, bu kelime Ermenice “tahta haç”tan gelir diye bir iddia da var?) Burada Pazar’a bağlı iki yerleşimin adını saymadık: Venek ve Gazi Mahallesi. Venek, Türk (Lazlar ve Hemşinlilerin Xorum [Horum] dediği yani geçmişte Rumca anadilli olduğu düşünülen, bugün Rumca etkisinde kalmış Rize aksanıyla Türkçe konuşan halk); Gazi Mahallesi ise muhtemelen aslen Kürdistan Çingenesidir (yöre halkı De(r)vişi ya da Ç’ağana der). Venek, Ermenice ; Gazi Mahallesi’nin diğer adlarından olan De(r)vişi Avla/Maale Lazca, Xoşnişin Kürtçedir.

2f) Çayeli:

Hemşinli köyleri: 

1- Leroz Mavran/Mervan (Büyükköy bld.)

2- Derecik (Büyükköy bld.)

3- Gemiciler (Kaptanpaş bld.)

4- Raşot (Yıldızeli) (Büyükköy bld.)

5- Raşot (Karaağaç) (Büyükköy bld.)

6- Raşot (Çeşmeli) (Büyükköy bld.)

7- Gürpınar (Kaptanpaşa bld. [Senoz Mesaxor])

8- Babik (Çukurluhoca) (Kaptanpaşa bld.)

9- Miloz (Sefalı)

10- Asfiroz (Aşıklar)

11- Mezdap (Düzgeçit)

12- Çınartepe

13- Veysor/Venekdere (Erenler)

14- Zoğopa (Erenler)

15- Veyiçur (Zafer)

16- Başköy (Kaptanpaşa bld.)

17- Xaxonç (Çataldere)  (Kaptanpaşa bld.)

18- Çilingir

19- Kaçkar

20- Miloz (Kestanelik)

21- Kardamoz/Sasten (Seslidere)

22- Perastan/Cığak (Uzundere) (Kaptanpaşa bld.)

23- Paravol (Telağacı) (Büyükköy bld.)

24- Armutlu Axpiyoz (Armutlu)

25- Lixyoz (Beşikçiler)

26- Soğuksu

27- Cutinç/Çotnes (Ormancık)

28- Tolenes/Toleniç (Yeşiltepe)

Çayeli’deki Hemşinli köylerinde muhtemelen eksiklerimiz ya da hatalarımız olabilir. Katkılarınızı bekliyorum.

Çayeli başlığı altında saydığımız isimlerin Ermenice Haytef, Xaxunç, Perastan,Babik, Cığak, Mezdap, Veysor,Veyiçur,Kaçkar,Tolenes ve Ermenice/Türkçe Venekdere dışında çoğu Yunancadır. Bunun dışında görüldüğü gibi Türkçe isimler de var, ancak hakim olan diğer bölgelerde de Rumca isimler.Kent merkezinin adları olan Mapavri de Murçiva da Lazca isimlerdir. Çayeli’nin toplam elli üç köyü var ve çoğu Xorumi (Horum) denilen topluluktan. Ayrıca Çayeli merkezinde Horumlar dışında dil ve kültür olarak asimile olmuş, ancak Gürcü kimliğini muhafaza eden bir Gürcü sülale de var.

2g) İkizdere: 

Hemşinli köyleri: 

1- Koxser Ulya/ Yukarı Koxser (Sivrikaya)

2- Koxser Sufla/Aşağı Koxser (Çamlık)

3- Cimil Başköy (Başköy)

4- K’abaxor (Gölyayla)

5- Cimil Vasat/Cimil Paşaköy (Ortaköy)

6- Cimil Aşağıköy (Yetimhoca)

7- Anzer Ulya (Ballıköy)

8- Anzer Sufla (Çiçekli)

Anzer’in Hemşinliliği meselesi tartışmalı diye biliyorum.

Laz yerleşimleri: 

17. yy.’da (?/ Çok eski bir tarih, azınlıkta kalan Lazların Lazlık bilincini yaşatması güç. Acaba daha geç bir tarihte mi gerçekleşti bu göç?) Ardeşen, Dut’xe ve Fındıklı’dan gelen bu Lazlar, hafızalarında kalmış Lazca kelime ve cümleler dışında Lazca bilmezler (?). Mize’dekiler 1877-78’den sonra Batum ya da Hopa’dan mı geldi (?).

1- P’et’rani (Meşeköy) (Türklerle beraber)

2- Etxone/İşkencedere  (Gürdere) (Türklerle beraber)

3- Kap3e/Kapse-i Of (Ayvalık) (Türklerle beraber)

4- Miz’e (Rüzgarlı) (Türkler ve Hemşinlilerle beraber)

5- Kolyav (Bayırköy)

6- Xomeze (Demirkapı) (Türklerle beraber)

ayrıca Güneyce’de (?).

İkizdere başlığı altında saydığımız isimler Ermenice olan Koxser ve Anzer isimleri dışında Yunancadır -Lazların yaşadıkları köylerdeki isimlerin kimi Lazca, kimi belirsiz. P’et’rani Rumca olabilir-. İlçeninde genelinde toponimlerde Rumca ağırlığı vardır ama Ermenice de kendini hissettirir. İkizdere’nin çoğu Türk’tür (yine Horum denilen insanlar). İkizdere’nin eski adı Kura-i Seba (yedi köy) Osmanlıca’dır, Lazlar Xuras (?) derler, Rumlar Kuras (?)derlerdi.

3-TRABZON: 

Araklı ve Arsin Hemşinlileri Müslüman olmamak için 17. yy.’da Hemşin’den kaçarak buraya geldiler. Ancak ne var ki zamanla Müslüman oldular -bu sayede Orta ve Doğu Karadeniz’de Rize ve Artvin dışında tutunabilen Hemşinliler olarak kaldılar. Bu topluluğun Ter Karapet hikayesi ünlüdür. Hemşin kültürü aşınmıştır.

3a) Arsin: 

Hemşinli yerleşimleri: 

1- Cimla Mukuzi (Yolaç)

2- İşxan (İşhan)

İşxan adı Ermenice, diğeri Yunanca olabilir. Arsin’deki toponimler genellikle Yunanca, Osmanlıca/Türkçe isimler de göze çarpıyor. Arsin halkı Türk’tür (yörede Horum denilen topluluktan).

3b) Araklı:

1- Foşa/ Roş (Çukurçayır)

2- Cimla/Zimla Kava (Yüceyurt)

3- Xoryan (Yeşilyurt)

4- Kizirnos (Kayacık)

5- Torosli (Kayaiçi)

6- Zifona/ Zivana (Aytaş)

7- Cimla/Cimla Kava (Çamlıktepe)

8- Küçük Cimla/ Dzingila (Erenler bld.)

9- Büyük Cimla/ Tsvilo (Kestanelik)

10- Koloşa/ Goloşa (Taşgeçit)

11- Büyük Ayven (Kükürtlü)

12- Küçük Ayven (Köprüüstü) (Yunanca eski isim: Daivenon)

13- Aşa (Sularbaşı)

14- Aşa (Çiftepınar)

Araklı’daki köy isimleri birkaç Ermenice isim dışında genellikle Yunanca’dır. Hemşinliler dışındaki nüfus Türk’tür (Horum denilen topluluktan).

Bu listeye katkı sunanlar: Hikmet Akçiçek, “Başhemşin Ermenisi”,Evrim Ayşen Atakan, Zehra Gündoğdu, Atıf, “xi”,”Neyzen”, “borçkadan köyler”,Saliha Dolişi,bulig, Turgut Odabaş, Şenol Özgen, Ank’e Musa Djedeshi, Ş. Bal

etimolojilerin bir kısmında index.anatolicus (Nişanyan) çalışmasından; Ardeşen’deki bazı Lazca yer adları için de Svacoxo (Aleksiva/Bucaklişi-Kolkhis/Laz Kültür Derneği Yayınları-2009) kitabından yararlanılmıştır.

  • Başhemşin Ermenisi

    İsmail bey öncelikle teşekkürler “Laz ve Hemşin yerleşimleri listesi” adlı araştırma yazınız oldukça verimli ve gayet güzel bir çalışma.Görüşlerimi belirtmek gerekirse,yanılmıyorsam İkizdere Güneyce beldesinde de Laz nüfus mevcut fakat tam bir araştırma yapılmalı yinede.Anzerin hemşinliliği tartışmalı olduğu vurgulanmış fakat Anzerde önemli bir Hemşin aile nüfusu var örn; (Hapeloğlu,not.cimildeki Apeloğullarından ayrıdır bunlar) ve Abanozoğlu gibi aileler ve bunlara bağlı veya değil sonradan türeme Hemşin ailelerde mevcut.Anzer horonu tulumla çalınır vede Hemşin horonudur.İkizderede Hemşinler hem tulum hemde Kemençe çalarlar.İlçe Hemşinin merkezinin tamamen Hemşin olduğu vurgulanmış fakat Hemşinliler İlçe Hemşin merkezinde yokturlar sanırım olsalarda yine azdırlar.Genelde Hemşinin köylerinde Hemşinliler,aileler ve sülaleler şeklinde yaşarlar.Çamlıhemşinde de durum aynı Hemşin ve Laz köyleri bellidir fakat kalei-balalılar Türktürler vede kalei-balalılar kendilerini hiç bir zaman Hemşinli olarak adlandırmazlar ve kabul etmezler.Özellikle yaşlıları ve hepsi. Zaten kirzioğlu çılgınıda kalei-bala’yı ele alarak gerçek yerli ermeni kökenli Hemşinleride Türk gibi göstermeye çalışmıştır.Çamlıhemşinin merkezinde de önemli bir türk nüfus vardır.Hani şu Milliyette çıkan Ermeni Müslüman olabilir mi? haberine tepki gösteren biz Türküz diye havalanan kesim zaten Hemşin değil bölgeye osmanlı işgali sonrası yerleşen Biz hemşinlerin tabiri ile kıvırcık yani Türktürler.Şu ispir lazları ilgilide aslında duyumlarım var orda lazca konuşanlarında mevcut olduğuna dair,ayrıca vikipedi de Lazlar maddesinin tartışma bölümüne biri şöyle yazmış.muhtemelen okumuşsunuzdur açıp bakmanızı istiyorum vikipediye tekrardan
    Alıntı; SABREDİN VE OKUYUN PİŞMAN OLMAYACAKSINIZ
    Selam ben Karadeniz ispir`den Noyan ben Mohti lazım. Ailemizde büyüklerimiz ve yaşlı aile bireylerimiz Lazca yı çok iyi bilir. Bu bilgiyi neden sizinle paylaşmak istediğimi şimdi siz merak…… …diye devam etmiş. http://tr.wikipedia.org/wiki/Tart%C4%B1%C5%9Fma:Lazlar

    tekrar teşekkürler sayın yılmaz elinize emeğinize sağlık iyiki varsın yüreği temiz devrimci Laz kardeşim sevgili ismail güney yılmaz.

    • Sevgili “Başhemşin” kardeşim, yorumun ve katkıların için teşekkür ederim. Söylediklerine ilçe Hemşin’in merkezi dışında bir itirazım yok, ancak Hemşin ilçesi kentiyle ve köyleriyle tümüyle Hemşinli olsa gerek. Çamlıhemşin’in merkezinde de Türk nüfus olduğunu duymuştum, ancak Kale- Bala dışında, emin olmadığım için değinmedim. Güneyce’de Laz nüfus olduğunu duydum,meseleyi deştim bulamadım. İspir’le ilgili katkınsa çok önemli, hususiyetle teşekkür ederim. Türklere “Kıvırcık” dediğinizi bilmiyordum, “Kıvırcık” Zonguldak’taki yerli Türklere denir (Manav). Onlara da bu adı 20. yüzyılın başlarında bölge halkı tarafından hâlâ “Laz” diye adlandırılan Karadenizliler vermiştir, yerli Türkler uysal olduğu için, “koyun”a benzetmişler, yani nitelmede tahkir var aslında,ama Zonguldaklılar bu adı benimsemiş,özellikle de kent merkezinde “Laz”- Kıvırcık ayrımı belirginleşmiştir -ayrımcılık anlamında değil, kimliği ifade anlamında-.

      Tekrar teşekkür ederim.

      • Oradaki “İspirli Laz” arkadaş fazla uçmuş yalnız. Lazları Türk göstermeler, Lazika’ya Lazkiye (!) demeler, “Laz” diye bir milletin aslında olmadığını biraz “yarım ağızla” söylemeler, Anglları “Kelt” yapmalar (!)..Arkadaş enteresan,karışık ve güvenilirliği sorunlu şeyler söylüyor… Lazlar ve diğer milletlerle ilgili verdiği bilgilerin çoğu da yanlışın ötesinde. O yüzden böyle birinin sözüne güvenip de, yine de “İspir’de Laz var” diyemeyeceğim. Ancak verdiğiniz link sayesinde Giresun-Çanakçı’da Arhavi’den göçme çok az Laz olduğunu öğrenmiş oldum,adam güzel güzel yazmış, anlatmış, bu İspirli arkadaşımız gibi farklı amaçlar güdüp, acayip acayip konuşmamış.

        • Başhemşin Ermenisi

          Sevgili ismail bey asıl ben size teşekkür ederim tekrardan,İspirli Lazım diyen o vikipedideki vatandaşın Laz gerçeği ve Tarihi ile ilgili dedikleri akla ziyan fakat benim ilgimi çeken kendini Mohti Laz yani Lazca bilen gerçek Laz diye tanıtması oldu,onun için araştırılmalı mı acaba dedim,acaba ispire sonradan yerleşen Laz olabilirmi hani günümüzde,ama siz dedinizki araştırmamda İspirde Laz yok.Bence olsada ikizderedeki Orjinal Lazlar gibi ana dilleri Türkçe vede içinde Lazca sözlükleri bol dilli gerçek Laz orjinlilerde olabilir.Sayın yılmaz şu kıvırcık tabirini ise bende sizin gibi ifade anlamında kullandım ayrımcılık veya etnik ırkçılık anlamında değil,bizim güney Çamlıhemşin ve Cimil taraflarında Hemşinli yaşlılar bu tabiri kullanırlardı,Türk soylu köylere karşı fakat ayırımcılık veya kin duyma bağlamında değil de kendilerini bölgenin yerlileri sayma onları ise sonradan gelme babında.Gelelim sayın yılmaz şu ilçe Hemşin konusuna,Pazar, İkizdere,Ardeşen,Çayeli ve Fındıklı gibi ilçelerde yaşayan Hemşinlilerin Ermeni Hemşinli kimlikleri oldukça belli.Örneğin bizim Çamlıhemşinde’de Hemşinli,Laz ve Türk ayrımıda belli,Fakat Hemşin ilçesinde durum karışmış gözüküyor,Hemşinde yaşayan Türklerde aslında ilçe anlamında Hemşinliyim tabirini kullanıyor,bölgede etnik bir ayırımcılık yapılmak istenmediğinden Hemşinliyim fakat Türküm veya Hemşinliyim ama özde Hemşinim gibi kimlik belirleyici tabirler kullanılmadığından sanki tüm ilçe Ermeni kökenli Hemşinli gibi algılanıyor.1600 lerde Türk veya diğer kimliklerden bölgeyi müslümanlaştırmak için gelen içinde din alimi,imam,molla ve hafızların bolca bulunduğu çok kalabalık sayıda ailelerde mevcut,bunu inkar edemeyiz çünkü eşyanın tabiatına ve tarihsel gerçeğe aykırı olur,aynı şekil aileler Laz coğrafyasında da mevcut Trabzonda da yani Pontus sonrası tüm Lazistanda durum böyle.Hatta Trabzonda ve Rize merkezde Çerkezlerde mevcut,yani ilçe Hemşinin tümünün Hemşinli olma ihtimali çok düşük,Hemşin ilçe merkezi ve merkez mahallelerinde Hemşinli kimliği var olanlar muamma,dediğim gibi Hemşinli aileler genelde köylerde yaşarlar Hemşindede.İllaki ilçe merkezinde de Hemşinli Ermeni kökenli ailelerde mevcuttur fakat az oldukları da biliniyor.Sayın yılmaz Bizim gibi Ermeni kökenli Hemşinlilere sınama maksadı ile sorsanki siz Ermeni asıllımısınız ilk soruda buna hayır derler fakat 2.soru ile sıkıştırırsan eskiden öyleymişiz fakat şimdi müslümanız vede nüfus kağıtlarında tc vatandaşı yazmasından dolayıda sonrada Türküz derler,yani öz Ermeni kimlikliler aslında inkar etmiyor aşırı inkar etseydik bu zamana kadar kendimize Hemşin tabirini kullanmazdık.bugün bölgede Ermeni varlığını yok göstermeye çalışan yine Türkler.durum şuna benziyor aynı tüm lazistanın Laz görülmesi gibi tüm Hemşin bölgesininde Ermeni kökenli görülmesi.İsmail bey kusura bakmayın yazım biraz uzun oldu,tekrar teşekkürler vede kolay gelsin dileklerimle saygılar.

  • Sevgili Başhemşin Ermenisi, bu çalışma bir antropoloji çalışması değil, etnoloji çalışması. Dediğin gibi her millette olduğu gibi, Lazların içinde de farklı milletlerden bir sürü sülale var,ancak bunlar Lazlaşığ,kimlik yitimi yaşadığı için tek tek belirtemeyiz,şu Çerkestir,şu Karamanoğullarından gelmiş,şu Boşnak,şu Gürcü diye. Bunların hepsinin bugünkü kimliği Laz. Ha ama siz diyorsanız ki, yok, Hemşin’de benim belirttiklerim Hemşinli kimliğini benimsememiş, ayrı topluluk. O zaman bir incelermek ve çalışmayı düzenlemek gerekir. Eğer öyleyse, bunlar sizin gibi “Hemşinliyim” demiyorsa, hatta aksanlarında farklılıklar varsa, üst ve alt kimlik olarak kendilerini Türk olarak görüyorlarsa -yahut Hemşin halkı bunları kendinden bir şekilde ayırıyorsa- o zaman Hemşin merkezine Türkler etnisitesini ekleriz. Ayrıca “Kıvırcık”ı ayrımcılık için kullanmadığınız biliorum tabii. Sevgiler.

    • Başhemşin Ermenisi

      Sayın Yılmaz tekrar tekrar merhaba,Cümlenizde / (Dediğin gibi her millette olduğu gibi, Lazların içinde de farklı milletlerden bir sürü sülale var,ancak bunlar Lazlaşığ,kimlik yitimi yaşadığı için tek tek belirtemeyiz,şu Çerkestir,şu Karamanoğullarından gelmiş,şu Boşnak,şu Gürcü diye.) bu bakış açısı çok milliyetçi bir söyleme benzedi.aynı şekil türk milliyetçilerininde düşündüğünü farz edelim Bölgeye yerleşen türk nüfusun bireyleride bölgedeki bizler gibi Hemşin,Laz ,Gürcü ve Rum gibi kimliklerimizi görmemezlikten gelmelerine benziyor.Türk milliyetçileride bölgede artık Türk nüfus hakim olduğu için diğer kimliklerde türkleşik sayılır diyor.Ben bölgede Lazlaşma veya Hemşinleşme yaşanmasından çok bölgenin Türkleşme yaşadığını gözlemliyorum tarihte, gerçeklerde bunu gösteriyor maalesef.Sayın yılmaz devletin yaptığı gibi bizlerde bölgeyi tek bir millet veya millet benzeri gösteremeyiz.bu bilimsel ve gerçekçi olmaz.Bölgemizde bir zaman kimlik inkarından dolayı Laz,Ermeni ve Rum kimliklerimiz toplum tarafından inkar edildi.Rize tarafında yaşayan Hemşinliler ve lazlar kimliklerini kabul etmek istemedi yakın zamana kadar, ve bu kimliklerin daha doğuda artvinde olduğunu söyledi ve kendilerinden uzaklaştırmak için ellerinden geleni yaptılar.Şükür artık bu azaldı ve bitme noktasına geldi Laz toplumunda hemen hemen bitti fakat biz Hemşinlilerde bu olay halen daha yaşanıyor.Bunun sebebi Anadoluda şu an istenmeyen bir kan ve geçmiş taşıdığımız içindir, bunun adıda Ermenilik.örnek verecek olursam Bizim Çamlıhemşinde bizler gibi Ermeni kökenli olan vede günümüzde kendimizi mecburiyetten Hemşinli kimliği ile ifade eden bir topluluk olarak hep Ermeni kökenimizi inkar etmek istedik.Ermeni olan bizler değil Hopada yaşayan Hemşinliler dedik.Oysaki hopdakiler dahada inkarcı çıktı.Hatta öyle bir duruma geldiki işler Rize coğrafyasında,bölge bölge yaşayan Hemşinliler bile Ermeniliği kendilerinden uzaklaştırmak için rekabate girdiler,örneğin bizim Çamlıhemşindeki Hemşinliler gerçek Ermenilerin İkizderenin dağ köylerinde olduğunu söylerlerdi.(koxser,cimil,anzer,kabahor ) gibi. çünkü en çok Ermenice soyadı taşıyanlar oralarda yaşıyorlardı (sanki Çamlıhemşinde taşıyan yokmuş gibi) ve onlara Hemşin kelimesindense direk Ermeni diyilerek hitap ediliyordu.gelin görünki oralardakilerde biz Çamlıhemşinlilere Ermeni diyor.Bu kısır döngüye maalesef osmanlıda başlayan vede tc ile arşa çıkan inkarcı ve tek tipçi devlet politikası ile sistemin aşırı Ermeni düşmanlığı etkili oldu vede insanımıza kimlik travması yaşatmayı başardılar.Sevgiler sayın yılmaz

  • ben yöredeki hangi halkı inkar ettim anlamadım. ben orada lazlar içinde erimiş tek tek sülalerden bahsettim, Osmanlı iskan politikaları ve sürgünleriyle ve daha başka sebeplerle bölgeye gelen Arnavut,Türk,Kürt,Gürcü,Boşnak,Çerkes vs. sülaleler. Bunlar Lazlaşmış topluluklar, kökleriyle bir ilgileri kalmamış. Ne yapayım şimdi Pazar’da Telatarları Boşnak, Haberalları Alevi-Türkmen, Baltaları, Mısır asıllı, ama sonra Gürcüleşmiş, sonra da Lazlaşmış filan diye mi yazayım?Bu başka bir çalışmanın konusu olabilir ancak. Burada esas olan şimdilki kimlikleri, bu sülaleler şimdi Lazız ya da Hemşinliyiz diyor ve Lazca ya da Hemşin ağzıyla Türkçe konuşuyor. Türklüğe asimilasyonsa başka bir mevzu,yazı boyunca zaten bahsettik. Bu sözlerden milliyetçilik icat etmek garip.

    • İbrahim

      erzurum sayfasında da söylemiştim , ismail beyi çalışmasından dolayı kutlamak lazım.1840-1870 li yıllarda çamlıhemşin den tortum a göç eden bir ailenin torunu olarak detayları (1840 öncesi) bilmemek üzücü.ama göç sonrası ilginç bilgiler verebilirim . bölgeye mısırı bu aileler getirmiş . tulum eskiden sık çalınırmış . şu anda bazı köylerde halen var .eskiden beri tulum da kadın erkek ayrı oynanıyor . gelen aileler genelde köyde yerli halkın dini eğitimini üstlenmişler. son osmanlı şeyhül-islamlarından musa kazım efendi aslen hemşinden gelen ailelerdendir . bir çok tanınmış hoca da mevcut . ailelerin dini eğilimi geçmişten gelen asimilasyonla mı ilgili bilmiyorum . ama genelde hacı efegil, hacıgil ,şeyhgil ,hacı bekir efendigil gibi aile isimleri mevcut . civar köylerde genelde dini eğitim verenler ilk göç ettiklerinden bu yana bu ailelerden . zaten yerli halkla kaynaşmaları da genelde dini mevzulara olan hakimiyetlerinden olmuş . göç etmelerinin dini baskılar nedeniyle olduğu bana inandırıcı gelmiyor. gelir gelmez böyle bir rol üstlenmeleri zor. hristiyanlıktan müslümanlığa geçiş olmuşsa da çok eskiden olması lazım diye düşünüyorum . eskiden oduğu gibi şimdi de bu ailelerin öğrenim durumu ve eğitim seviyeleri bölgeye göre yüksek .

    • Başhemşin Ermenisi

      Sayın yılmaz tekrar merhaba şunu söyleyeyim ki sizin gibi biri inkarcılık nedir bilmez hatta faşistlik ve milliyetçilik size çok uzak bir kavram bunun herkes farkında.istesenizde olamazsınız zaten,çünkü mayanız temiz,tekrar tekrar yanlış anlaşıldımsa özür dilerim sayın yılmaz.Anlaşamadığımız nokta ikimizinde bakış açısında farklılıklar olması.Neyse bunlar önemli değil.aşılmaz sorunlarda değil konu fikir boyutunda.İbrahim bey Tortumlu bir Hemşinli soydaş onada merhabalar diliyorum.Bir Çamlıhemşinli olarak Tortumu iyi bilirim bizim de sülalenin bir kısmı orda.Tortumda sayın yılmazında dediği gibi İkizdere ve Çamlıhemşinden giden Hemşinliler var orda ,araştırmalarıma göre Tortumda günümüze kadar Ermeni diye adlandırılan (ikizdere sivirkaya Koxser) köyünden giden aileler var bunu duyduğumda hayret etmiştim milenyum çağında bile Tortumda yöre halkı tarafından Ermeniler diye adlandırılan tek köylüler köhserliler.Çamlıhemşinin ortanköy,elevit çinçiva vb.ve ikizderenin cimil,anzer, kabahor vb. köylerinden bile onca Hemşinli aileler var olmasına rağmen köhserlilere Ermeni diye hitab edilmesini duyduğumda dikkatimi çekti. bu konunun daha iyi araştırılması gerekli diye düşünüyorum.Sayın ibrahime şunu söyleyeyim Hemşinli ler dindar insanlardır hangi dine girerlerse onun kurallarını gerektirek en iyi şekilde davranırlar 250 300 yıldır müslüman olmamıza rağmen geçmişteki hristiyan adetlerimizide bugüne kadar muhafaza ettik vartavar.hodoç ve yılbaşı eğlenceleri gibi vb. bir sürü geçmiş Hıristiyan adetlerimizide.Şimdilik herkese kolay gelsin,görüşmek üzere.

      • İbrahim

        başhemşin ermenisi arkadaşım verdiğiniz bilgiler için teşekkür ederim… insanın kendi soyunu merak etmesi ve araştırması en doğal hakkı . ermenilik konusunda benim düşüncem de ateş olmayan yeren duman çıkmayacağı şeklinde . ama ilginç ve gerçek bir bilgi de 1. dünya savaşında ruslara ve ermenilere karşı hemşinlilerin yerel birlikler kurarak savaşmış olduklarıdır. büyüklerimizden ermenilerin yaptıklarını ve onlarla nasıl mücadele ettiklerini çok dinledim. bazı ailelerden genç erkekler dışında yaşlı, kadın ve çocukların ermenilerden korunmak için iç bölgelere göç ettiklerini de biliyoruz. ruslarla kısmen daha iyiyken, ermenilerle çok çetin mücadele ettiklerini söyler büyükler.

        hemşinlilerin homojen olmadığını da bu söylediğiniz eğlencelerin bazı köylerde hala devam etmesine rağmen bazılarında hiç bilinmemesinden çıkarıyorum . insanın kendisini hangi milletten hissettiği önemli . ama dil ortadan kalkınca milletin devamı da zor görünüyor. Dr olduğum için ilgili duyduğum genetik çalışmalarla da hemşinlilerin ermeni yada türk olduğunu ispatlamak neredeyse imkansız . bu konu daha çok tartışılır ve tartışılması da lazım bence.

        anadolu da büyük bir asimilasyon yaşandığı ortada değişime direnenler de göç ettiriliyor maalesef . orantısz güç insanların kontrol dışına çıkmasına neden oluyor . türklere bulgaristan da yunanistan da bu yüzyılın başında başlayan hala devam eden soykırım uygulanmakta . üzücü ama gerçek … insanların hangi milletten olursa olsun birbirinin diline ,dinine ,kültürüne saygı duyması gerekiyor en önemlisi. lazların ,çerkeslerin,dil bilen hemşinlilerin asimile olmasını engellemek için insanların birlik olması birbirlerini desteklemesi gerekiyor.biz asimile olduk onlar kurtulsun bari :))

        başhemşinli dülgeroğlu,çakıroğlu ve çopuroğlu diye aileler var . şimdi bu ailelere mensup kişiler var mı köyünüzde merak ettim..

        • Başhemşin Ermenisi

          Sayın ibrahim bey merhabalar. işte tamda bir yerde sayın yılmazla anlaşamadığımız konuyu andıran hadise meydana geldi bir nevi bölgede kimin Ermeni Hemşinlisi veya Türk Hemşinlisi konusu, bir kere biz Hemşinlilerin Ermeni kökenlimiyiz konusunda hiç bir şüphem yok bunu tarihçilerde söylüyor.Atalarımız olan Amatunilerin 622 yılında 8 yy. da ARARAT bölgesinden gelmiş bir Ermeni boyu olduğunu biliyoruz.şimdi siz bölgedeki Hemşinlilerin 1.dünya savaşında Ermeni çeteleri ile mücadele ettiğini söylüyorsunuz oysaki daha farklı olaylar cereyan etti bu yaşımı aldım bizlerin veya çevre Hemşin ermenisi köylerin böyle bir olay yaşadığını duymadım.ayrıca şu olay hala anlatılır.küçük bir anektot olarak aktarayım 1.dünya savaşında bile Halen daha biz müslüman Hemşin Ermenileri ile hristiyan Ermenilerin dostluğunu özetler durumda.hristiyan düşmanlığının yaşandığı yıllarda bile. (Geçmiş yıllarda Ruslar’la birlik olan ve Erzurum civarında büyük katliam yapan Ermeni komitacıları kışın Hödeçuru basarlar, komiteciler buradaki Hemşinliler’in zarar görmeyeceğini belirtir ve isteyenin köyü terk edebileceğini söylerler, gitmek isteyenlerin sırtlarına beyaz bezler yapıştırarak köyden gönderirler, ancak mevsim kıştır. Kaçkar Dağları bu mevsimde geçit vermemektedir, arkadaki Hemşin’e gitmenin tek yolu Çoruh Vadisi’ne inip sahilden Hemşin’e geçmektir, onlar da böyle yaparlar, fakat Çoruh Nehri’nin karşısında mevzilenen Rus askerleri gidenleri bu beyaz bezden vurmaya başlarlar bunun üstüne Hödeçurlu Ermeni Malkom Bağdasar, kar-kış demeden üç bin metre yüksekteki Haçivanak Geçidi’ni aşarak, Elevit Köyü’ne geçer, Hemşinliler’den yardım ister. Hemşinliler de dağdan geri dönerek Hödeçür’deki katliama engel olurlar.)

          sorun şurda Hemşin coğrafyasında yaşayan Herkes Ermeni değil veya Türk de değil Hemşinli ailelerin halen daha Ermenice soyadları mazi hikayeleri ortada veya geçmiş kaderlerimiz hikayelerimiz halen daha duruyor azda olsa hristiyan zamana ait.örneğin Elevit köyünde bir zamanlar hristiyanlığa geri dönen aileler mevcuttu 1850lerde daha sonra tekrar baskı ile müslüman oldular bugünde Elevitlilerin bir çoğuda Erzurumda yaşıyor. bu sizlerin dedelerinizden dinlediğiniz anlatılar ve bizlerin dedelerimizden dinlediğimiz olaylar çok farklı acaba sizin dedeleriniz bölgeye sonradan gelen Türk kökenli ailelerdenmi.tabiiki Hemşinlilerin hristiyan Ermenilerle veya Rumlarla ufak tefek sorunları olmuştur çünkü din farkı var eskiden öyle şeyler olurduki iki kardeşin biri hristiyan biri müslüman olunca birbirlerini boğazladıkları bile olmuştur anatoliada ve Lazistanda.kolay gelsin görüşmek üzere.

          • İbrahim

            başhemşin ermenisi beyefendi sizin söylediklerinizin doğruluğundan şüphem yok ,benim anlattığım olaylar tortum-uzundere yöresinde geçiyor . anlattıklarımda herhangi bir art niyetim yok . dediğiniz gibi bizim dedelerimiz belki yöreye sonradan gelmiş türkler olabilirler . göç eden rakam çok büyük olduğu için hepsi tamamen türktür veya ermenidir demek zor. hodeçur daki gibi bi olay bizim burda olmamış. hatta 1. dünya savaşında olan olaylarda ruslardansa ermenilerle daha çok çatıştıklarını biliyoruz. siz hemşin bölgesine ve köylere bizden daha çok hakimsiniz . onun için bilgileriniz değerli.

            bizim köyde başhemşinli aileler de var. dülgeroğlu,yordamoğlu ,çakıroğlu ve çopuroğlu bunlardan bazıları.bu ailelerin devamı var mı hala başhemşinde merak ettim …

          • Başhemşin Ermenisi

            Merhaba ibrahim bey öncelikli şunları söyleyeyim .dülgeroğlu yordamoğlu çakıroğulları çopurlar halen daha Çamlıhemşinde varlar bazıları ise hepten terkettikleri için neredeyse iki üç aile kalmışlardır buda bir gerçek. / 1915 Ermeni soykırımında ittihatçı katillerin zulmü ile maalesef herkes can derdine düştüğü için hristiyan Ermeni ve Rum nüfusun katledilmesine ve tehcire uğramasına herkes göz yumdu maalesef o şartlarda, etnik bir kavgadansa müslüman ,hristiyan çatışması yaşanmıştı bu topraklarda örneğin biz Hemşinlilerin müslüman olanları anayurtlarımızda halen daha yaşarken 1915 de orta karadenizde yaşayan Hristiyan Hemşinliler katliama ve tehcire uğradı.örneğin Rizede Ermeni çetelerle yakınlık kuran bazı Hemşinli aileler öldürülme ve korkutulma olayı bile yaşadı ama geniş çapta büyük bir olaya dönüşmedi, o dönem hopa da bile bazı hemşinli aileler göz altına alınıp serbest bırakıldı 1915 katliam ve tehcir döneminde.Şu an bu topraklarda baştada belirttiğim gibi tek sorunlu etnik köken Hemşinlilik nedeni ise Ermeni kökenli olmak günümüzde Kürt kimliği kabul görüyor,Laz kimliği zaten seviliyor ve diğer Çerkez ,Türk ,Pomak,Arnavut ,Kürt,Boşnak ve Gürcü kimlikleri ise zaten tc nin kurucu unsurları olduğu için bu kimliklerse zaten ayıplanamaz ve hor görülemez vede basite bile alınamaz sistem tarafından vede halklar tarafından.Bugün Devletin Dersim düşmanlığıda zaten orda kalan sayıları binlerle ifade edilen Ermeni nüfustan kaynaklanmaktadır.onun için bugün bir Hemşinli kimliğini inkar ettiği zaman garipsemiyorum ve kızmıyorum hatta doğal karşılıyorum.yoksa sosyal yaşamda çok zorluk çeker,aç bile kalır,Hemşinliye iş bile vermez ne tc nede insanlar toplumdan dışlanır.hatta her şeyi ile fişlenme bile geçirir.Bilemiyorum belkide son cümle yazdıklarım çok abartılı gelebilir insanlara fakat gerçekte bu ne yapalım elden bir şey gelmez.SAYGILAR SEVGİLER.

  • Samet

    çerkesler tolam 900 yerleşim yeriyle 7.000.0000 kiçoğu abartıdır ve dağıstanı abazası ubuhı avarı bazan laz gürcü köy ve mahalleleribile lazlarınsa ortalama 400 köy vemahalle olmak üzere yerleşimivar buna göre laz nüfusuda denebilir 3.000.000 olması lazım (!)

  • Volkanala

    başhemşin ermenisi olan arkadaş hemşin zaten ufak bir ilçedir ve herkez birbirini tanır çocuklar tanımasa babalar tanır ve sülaleler birbiriyle akrabadır herkes türkçe konuşur ve müslümandır insanlar akraba oldukları için zaten aralarında etnik ayrım yoktur ve türktürler ermeni tarihcileri baz almayıp birazda türk tarihcileri okursanız hemşin kültürünün heptokometleri saymassak ilk atalarının grogeryen meshebini benimsemiş turani asıllı bir kavim olduğunu görürsünüz ama müslümanlaşanlarla grogoryan kalanlar arasındaki uçurum zamanla dışardan gelen müslüman türk unsurların etkisiyle büyümüş hristiyan kalanlar ermeni ,müslüman olanlar islam olarak ayrılmıştır ermenistandaki hiristiyan hemşinlilerin öz kardeşleri !!! olan ermenilerden farklı bir kültürde olmaları (bunu ermenilerde söylüyor) bundan dolayıdır dil konusuna gelince rize hemşinlileri dilinden !!!eden devlet hopa hemşinlileri niye asimile etmemiş tartışmak lazım ?yada çamlı hemşinde hemşinliler türkçe konuşuyorken lazlar neden lazca konuşuyor? türk milleti lazcayı sevmiş heralde !!! sadece hemşinlileri asimile etmiş…kendini ermeni sanan biidraklara sesleniyorum ilk çağlarda tarihciler horoz gibi öten ve 4 direk üstünde evlerde (kalif diye düşünüyorum) yada ağaçlarda yaşayan heptokometlerden bahsediyor hemşinde insanlar hala nağara(ihuhu) çekerler yani tarihcinin tabiriyle horoz gibi öterler ve bostanları 4 direk üstünde evlerde beklerler yoksa siz ermeni değilde heptokometmisiniz .yada eniyisi siz millet tanımını bidaha okuyun zaten bütün varlığınızla TÜRK OLDUĞUNUZU göreceksiniz …vatan hayini değilseniz veya bu işten bir cıkarınız yoksa MERAK ETME HEMŞİN ÜLKÜCÜ HEMŞİNLİLER HALA YAŞIYORLAR …bi not daha : hemşinliler hiçbirzaman aşırı dindar olmamışlardır hiristiyanlarıda müslümanlarıda başhemşinli sen atıyorsun…

    • karşıt fikirleri de sansürlememek için yorumunuzu onayladım. fakat üslupla ilgili sıkıntılarınız var. fikirlerinizi kimseye hain demeden de ifade edebilirsiniz.

  • Volkanala

    başhemşinliye bi not daha: ermeni tarihciler çılgın değil kirzioğlu çılgın ALLAH rahmet eylesin iyiki varmış kirzioğlu yoksa hemşin tarihi gavurun elinde kaleceğidi…

    • Kirzioğlu, devletin tuttuğu ve yazdıkları hemen hemen tamamen uyduruk bir “tarihçi”dir. zorlamayın. “Hemşinliler, Türktür” demek hiç de çılgınlık değil ayrıca, tersine devletçe desteklenen bir mefhum. asıl Ermenilikle bağlantıları,”gavur” dediğniz geçmişi açık yüreklilikle anlatmak bu ülkede güç. ayrıca Ermenidir ya da değildir bu pek önemli değil. bugün siz kendini ne olarak hissediyorsunuz?Ermeni mi; Türk mü, yoksa sadece Hemşinli mi?önemli olan bu. kök ve kimlik ayrı meseleler aslında. kimse kimsenin kendini ne olarak hissettiğine karışamaz, çünkü kimlik inşa edilir ama kökler bazen tartışma konusu olabilir. nasıl algılmak istediğinize bağlı aslında biraz da.

  • Xi

    ben kendimde borçkalıyım ilkönve 93 harbinden öncesinde bu günkü borçkada şuan bulunan 11 laz köyünün harici 5 köyün daha bulunduğunu tahmin ediyoruz fakat borçkalaz köylerinin büyükbir kısmının çxala diye geçmesi kafa karıştırabilir ama dedemin dediğine göre 4 köy tamamen boşalmış 93 harbinden sonra dediğim gibi 4 köy boşalmış ayrıca diğer köylerin tamamı göç vermişdir birde buraya mesela annemin sülales gibi karşıdan gelenlerde çoktur batum lazlarının birkısmıda borçkaya göçtü ama köy kurmadılar zaten var olan kardeşlerinin köylerine yerleştiler ama ben düzköy yeşilköy çifteköprü gibi köylerimizde hiç hemşin görmedim ama 1 köyde varmış fakat bunlarda yoktur .ben şerefiye köyündenim sınır çekilmesi ve kardeşlerin ayrılma hikayelerini çok iyi bilirim babanemler hudutta çapa yaparken akrabalarıyla konuşmak için- heyamola yomo mi doğuru na vooo karşıdanda -bibi ayşe voooo derlermiş böyle anlaşırlarmış verdiğim naçizane bilgiler işinize yararsa çok sevinirim

  • Volkanala

    İSMAİL BEY KİRZİOĞLU DEVLETİN TARİHCİSİDİR DİYE YALANMI SÖYLÜYOR OLMALI O ZAMAN HASTA OLUNCA DEVLETİN HASTANESİNEDE GİTMEYİN TIP İLMİNİ BİLMİYORLARDIR …BÖYLE DÜŞÜNCE OLURMU DEVLETİNDE HEMŞİNLİLER UMRUNDA SANKİ…ayrıca internet sitelerine bakarsanız hemşinliler türklüğü değil ermeniliği destakleniyor bence ve kimlik inşaa etmek yüzyıllarca yaşamak aynileşmek gerektirir bu milletleşmedir zaten, onun için hemşinliler türktür ve devlet anayasasında müslüman unsurları ne olursa olsun türk ve kurucu unsur sayıyor. zaten devletin ırklarla sorunu yokki din temelli sayılabilecek bir tanım ve ben türküz deyince inkarcı oluyorum, adam bana ermeni deyince neden açık yürekli oluyor. bence şu millet olmanın ne olduğunu o arkadaş anlayamamış. bana göre insanlarlar zaten aynı atadan geliyor .onları millet yapan şey yaşamışlıkları kültürleri kaderleri sizce bir hemşinliyle bir laz bir ankaralı tarafından bakılınca farklı millet gibimi görünüyor. bence hayır hepsi karadenizli (yada laz) onun için laz olsun hemşinli olsun hepimiz türklük halısının motifleriyiz ne hissediyorsan o olamazsın neysen o sundur .fransız hissediyorum fransızım diye bir şey varmı ben hemşinliyim müslümanım ve türk milletinin bir unsuruyum tıpkı laz kardeşlerim gibi bence gerisi ırkcılktır ve anlamsızdır çünkü türklük sadece ortaasyadan gelen bir ırkın adı değil çin seddinden tunaya uzanan bir kültürün adıddır sırplarla boşnaklar aynı ırktandır ama daha 20 sene önce müslüman boşnaklar sırf türk kültüründe oldukları için sırp özkardeşleri!!! tarafından katledildiler şimdi soruyorum boşnaklar türk milletimidir yoksa sırpmı bence türk milli maçlarında türk bayrağı sallayan boşnaklar bunun cevabını veriyor zaten. ben ermeniyim diyenler dikkat etsinler müslüman oldukları için türk milleti onlara bişey demez ama…ermenileri bilmem sırplara dönmesin bu iş TEKRAR SÖYLÜYORUM DEDEM ADEM (a.S) MİLLETİM ÖLÜMDEN KORKMAYAN YİĞİT İNSANLARIN OLUŞTURDUĞU BÜYÜK TÜRK MİLLETİDİR GERİSİ ALDATMACADIR…LAZLARDAN VE HEMŞİNLİLERDEN HAİN DEVŞİRME ÇABASIDIR VE BU OYUN KARADENİZDE TUTMAYACAKTIR…not :yorumumu yayınladığınız için taşekür ediyorum ayrıca kimseye hainsin demedim olma ihtimalinden bahsettim teşekürler…

    • Xi

      sen bir laza asla türk diyemezsin ve karadenizlilerle hemşinlileri laz gösterenleride doğtuluyamazsın lazlar ne türktür ne hemşinlilerle alakası vardır nede karadeniz uşağıdır lazlar kendi şahsına münhasır megrellerle aynı kanıtaşıyan sadece din farkı olan kafkasyalı bir halktır (artvin dahi kafkasyadır) bizler ne kafkasyaya nede rizeye sonradan başkalarının topraklarınada girmedik biz 4.000 yıldır kafkasyada yaşıyan ve asla kendine türkdemeyen bir halkız eğer senin dediğin gibi herkez aynı milletten geliyor lazlarda türktür ü kabul etseydik daha400 yıldır türklerle tanışan biz lazlar türk değil m.ö. 1000.yılında köken olarak ayrılmaya başladığımız kartvel(gürcü)leri sahiplenir biz gürcüyüz derdik ama biz ne türküz nede gürcü biz lazlar en yakın akrabaları gürcüler olan ve tarihdede birbirinden ayrı yapamayan türkiyedede abhaz,kabartay,adige,ubıh,çeçen,inguş,gürcü halkları haricinde (yakın komşumuş rum ve hemşinler dahill)hiçbir alakası olmayan hiçde sevip hoşlanmadığı ama herzaman için saygı gösterip aşşağlamadığı kendine özgü bir halkız. ki lazlar yılarca ne osmanlıyı tanıdı nede bizansı ne kan nede dil bağımız vardır.hemşinlilerinde kendini laz göstermesinden akaralılarınd herkeze laz demesinden hiç hoşnut değiliz. bizim ayrı bir millet olarak görülmememiz yumuak başlılığımız devlete uymamız türkiyede en az suç işleyen ve enfazla okuyan halk olmamızdansa gerektiği yerde nasıl türkmilletinin yok olmaması için onlara tarihde yardım ettiysek kendi dil ve kültürümüz içinde herşeyi yapabilecek bir halkız

      • Volkan ve “Xi”, giderek milliyetçileşen yorumlarınızın çoğunu kaldırdım, yine de fikirlerinizin numunesi olsun diye birkaçına izin verdim.burası forum değil,karşılıklı atışmayın.lütfen sadece Laz ve Hemşinli yerleşimleriyle ilgili bilgilerinizi paylaşın.

  • Xi

    teşekkür için sağolun esas böyle bir çalışma yaptığınız için ben size teşekkür ederim muhacirler sayfasındaki yorumlardan bişeyler çıkarttım galiba çxalalı olarak demekki bizim akrabalarımız yada köylülerimizde var oralarda onlara ulaşmaya çalışıcam ama ismail bey eğer biliyorsanız yada burdan bir çağrım yapsakda hani o muhacirler nerlerden gelmiş hangi köylerden onlarıda eklesek çok iyi olur çünkü mesela bende öğrenirim akrabalarım nerde diye veya merak eden herkez öğrenebilir ayrıca borçkayla ilgili bir bilgi daha vermek istiyorum borçkadaki köylerin adlrında saxandro ,beğlevani,kostaneti lazcadır .kostaneti deki ‘eti’ eki sizi gürcüce zannettirmesin çünkü batum lazcasında kullanılır mesela batumlu lazlarda lazonaya lazeti de denir abhazya abhazeti gibi beğlevaniye gelince edebi gürcücede ve eski gürcücede ğ harfi yoktur acar dialektiğinde kullanılır saxandro zaten lazcadır bunları düzeltirseniz ve hemşinlilerde var dediğiniz muhtemelen yanlış anlama 3 köydede hemşinlileri çıkarırsanız çok sevinirim.ayrıca borçkadaki lazlardada aynı muhacirlazların bahsettiği gibi kafkas kültürü gözlene bilir hemde çok önde size gerçekten teşekkürlerya muhacirlerle ilgili çok şeyler öğrendim çok hoşuma gitti .

    • Borçka’da Hemşinliler var ve bulabildiğim köyler bunlar,pek güvenilir olmayan bir kaynakta bu köyler gösteriliyordu -hatta daha fazlası ama onlarda Hemşinli olmadığını öğrenmiştim- bunlar da kesin değil ama bu köyler içinden olmalı, aralarında fazla olan olabilir tabii.konuyla ilgili bir Hemşinliden bilgi istemiştim fakat dönmedi henüz.peki Cgiryazeni’de Hemşinlilierin Lazlara göre çok olduğu doğru mu?

      Borçka göçmeni Lazlar, Çxalalı,Saxandrolu, muhacerette var, bu bilinen bir şey.bazı ayrıntılı bilgileri yapılan yorumlardan görebilirsiniz.

      köy adları etimolojisi için ayrıca yazarım.

  • Xi

    balcı köyü lazca(bagen)samanlık, köyde laz gürcü karışık cgiryazeni’ye gelince hemşin çoğunluk olabilir yalan konuşmuş olmıyım ama tahminim lazlar daha çok yada yarı yarıya dediğim gibi diğer köylerde hemşinli halkına hiç rastlamadım kostanetiye gelinceyse onunla ilgili size teferruatlı bilgi vericem ayrıca boşalan köylerden söz ettiğim yerde uydudan bakarsanız çoruhun karşısı karçallar bom boştur işte oralarda önceden laz köyleri ve tabi gürcü köyleri varmış.ayrıca bahsettiğiniz çxalalı,saxandrolu muhacir lazlar çok hoşuma gitti aslında festival gibi etkinlikler yapıp yada yapılan etkinliklere onlarıda davet etmeliyiz.birde hududun ötesinde bugün dzblaveti(9-10 hane),maradidi,kirnati,gvara köylerindede laz nüfus mevcuttur.batumda sanıldığı gibi 5.000 kadarda laz olduğuna da inanmıyorum birde gürcü milliyetçiler nekadar lazları kartvel gösterse bize kartvelebis çanebi desebile batumda lazkültürüne değer veriliyor eski laz şarkıları ve halk oyunları lazlarla ilgili hertürlü kültürel yapı ortaya çıkarılıyor bizse hiçbirşey yapmıyoruz.benim bildiğim ve daha doğrusu gezerken gördüğüm ki ben batumun batısındaki tüm köylere gittim bugün batumda benim gördüğüm dzblaveti,maradidi,kirnati,gvara ,mirveti,simoneti,agara,txilnari,avgia,gonio,kvariati,sarpi ve buköylere en uzak khala köylerinde çok iyi yani çoluk çocul lazca anadilli lazlar var.aslında 93 harbinden sonrabile daha çok lz varmış ama 2.bir sürgünle ancak bukadar laz kalmış mesela ben kobuletide lazların eskiden yaşadığını bilmezdim ama 1878 den önce batumun 5de2si lazmış herhalde.birde batum lazlarında sahil şeridinde yaşama gibi bir sınır yokmuş hani khuloya kadar felan laz varmış.bu detaylı bilgileri gonio’lu levan kianişişi den öğrendim. onlar lazların batumdan sürülmelerine ve burda azınlık duruma düşmekden dolayı çok üzüldüklerini ifade etti.ama biz acarlardan rahatsız değiliz onlarbizim can kardeşimiz biz sadece lazların da acı çekmemesini isterdik dediler gerçekden bende çok üzüldüm ama emin olun bugün lazlar arasında hani deler en tutucu ve en bozulmamışlaz barçkalıdır diyeya batum lazları tam laz gibi laz işte yalnız üzüldüğüm birşeyde onlar bugün hristiyanlığa dönmekden çokmemnun ve türkiye gibi gürcistandan çokgüçlü bir devletin sınırlarına dahil olmadıkları için memnunlar .

  • Xi

    birde makxo’maxoneti köyünde lazlarda var. ayrıca birde size nereli olduğunuzu sorsam?

  • Xi

    ayrıca yani muhacir lazlarda bizimkadar köye sahipmiş allah kültürlerini ve dillerini yaşatmaları için imkan versin krdeşlerimizi dernek sıkıntısındanda bahsetmişler inşallah dernek kurarlar ama deminki i.net araştırmama göre yalova hendek düzce gölcük iznik gibi yerlerde batum havalisi ve kafkas kültür derneği gibi dernekler varmış dernekleri gürcü kökenlilerin kurduğu anlaşılır gibi ama dernek tüzüğünde batumdan göçeden laz,çveneburi,acar lara ait dernekler demişler demekki lazlarda derneklere dahil .zaten shurumişhinenin inegöl videosunuda koymuşlar demekki muhacir lazlarımızda etkinlikler yapıor inşallah bizde birgün buluşuruz ama ismail by yani sizin gibi laz aydınlarımızın öncü olup ilişkiler kurmamız lazım zaten sizdende destek istemişler naçizene ben dah elimden geleni yapabilirim

  • Xi

    smail bey sizde takdir edersiniz ki ben sindirilmeye çelışan lazları korumaya ve yok almamamız için kendimi savunmaya geçtim sizde çok haklısınız ama bu arkadaşada lazların sitesinde lazlara laf ettiği için haddini bildir mem gerekiyordu ayrıca bende yerleşimlerle alakalı birsürü bilgi yazzdın hepsi yorumlarda şimdi isterseniz kostaneti meselesinede geleyim oria, sujuna ve kostaneti borçka merkeze bağlı laz köyleri aslında eti ekini ve kostaneti köyünü beraber açıklıycaktım AMA vazgeçtim. NOT:YAZDIĞIM YENİ KÖYLERİ VE EKLENİP ÇIKARILMASI GEREKEN BİLGİLERİ YAZARSANIZ MEMNUN OLURUM

    • yazdıklarınızla ilgileneceğim… ayrıca karşılıklı olarak fikirlerinizi söylediniz.hem bırakın laf eden de etsin, bize bir zararı olmaz bunların,bir yoruma izin verince ipin ucu kaçtı.bundan sonra bu yazıyla ilgili yerleşim yerleri dışında hiçbir yorumu onaylamayacağım.gereken cevaplar da gereken yere verilir.yalnız orja ve sujuna köylerini anlamadım.katkılarınız için teşekkür ederim.

      • Xi

        oria :borçka karşı köydür kaynaklarda 93 harbi sorası gürcüler yerleşti sonra tekrardan terk edildi deniyor bugün köy laz gürcü karışıktır suçuna ise çaylı köyü

        • teşekkürler. yalnız bu oria yahut orja borçka’ya mı bağlı yoksa sınırın öte yanında mı? ayrıca Gürcistan’daki Laz köylerini yazman çok iyi oldu, çok sağol,ben sadece dört-beş tane biliyordum.

          • Xi

            HAYIR KÖYLER BU TARAFTADIR AYRICA GÜRCİSTANDAKİ AGARA KÖYÜ LAZCA AMA KÖYDE LAZ DA VAR GÜRCÜDE VAR ABHAZDA VAR HATTA ARHAVİDE AGARA DİYE BİRYERVAR BU YERİN ARKASI MURGULDA GÜRCÜLER BURAYA MAGARA DİYO BUDA AGARANIN LAZCA OLDUĞUNUN KANITI EKLERSENİZ TEŞEKKÜRLER AYRICA BİRÇOK GÜRCÜ SİTESİNDE BORÇKADAKİ LAZ KÖYLERİ GÜRCÜ KÖYLERİNE EKLİ ANADİLİMİZDE GÜRCÜCENİN ÇXALURİ LEHÇESİYMİS BUNUN İÇİN BORÇKA KÖYLERİ HEP GÜRCÜ DİYE BİLİNİR AYRICA BİRÇOK LAZ SİTESİNDEDE BORÇKADA 3 LAZ KÖYÜ VARDENİYOR BAZI LAZLAR NEDENSE BORÇKAYI HATTA BATUMU LAZİSTANDAN SAYMIYOR BATUMDA SADECE SARPİ VAR DENİYOR BU ÇOK YANLIŞ HADİ BATUM YAKININDA BAŞKA LAZ KÖYÜ YOKDA ONDAN Bİ SARPİ Yİ BİLİYORLAR DESEM HEMEN YANI BAŞINDA KVARİATİ VAR SONRA GONİO SONRA BATUM MERKEZ.ASLINDA LAZİSTAN SINIRI TÜRK TARAFI BİLİNDİĞİ GİBİ ÇAMLI HEMŞİN BİR BÖLÜMÜ PAZAR ARDEŞEN FINDIKLI ARHAVİ BORÇKANIN YARISI HOPA(HOPA ÖNCEDEN TAMAMEN LAZMIŞ HEMŞİNLİLERİN ORAYA SONRADAN GELDİĞİ AMA HOPANIN KÖYLERİNE YERLEŞEMEDİKLERİ HOPAYLA BORÇKA ARASINDA BİRVADİDE YAŞATIKTAN SONRA 93 HARBİNDE HOPANIN GÜNEYİNİN BOŞALMASIYLA BURAYA YERLEŞTİKLERİ HEP ANLATILIR ÇÜNKÜ ZATEN NEDEN HEMŞİNLİLER LAZONA SINIRLARI İÇİNDE OLSUNKİ)GÜRCİSTANDA İSE DERENİN BUTARAFI DEDİĞİİZ ÇORUHUN BATIS TAMAMEN VE NEHRİN KARŞISINDAKİ BİRÇOK YER BATUM MERKE KOBULETİNİN UCU DAHİL LAZLARIN ELİNDEYMİŞ DEDEMLER HATTA HİÇ BORÇKAYA GİTMEZ BATUMDA GEZERLERMİŞ BU GÜNSE ÇORUHTAN SONRA ÇOK NADİ R LAZ VAR YERLERİNE HRİSTİYAN ACAR VE ERMENİ YERLEŞMİŞ AMA SONUÇDA BİZİM TOPRAĞIMIZ BİRDE BİR DUYUM ALMIŞTIM GÜRCÜ DEVLET BAŞKANI BİR KONUŞMASINDA TÜRKİYE EĞER ABHAZYAYI TANIRSA BİZDE ACARAYI İKİYE BÖLER KUZEYİNE LAZETİ GÜNEYİNE ACARA DERİZ BÖYLECE TÜRKİYEDEN RİZE VE ARTVİNDEN TOPRAK İSTEMİNDE DAHARAHAT VE DAHAÇOK BULUNURUZ DEEMİŞ

          • bu Karşıköy’ün eski adı Xeba, acaba Orja ya da Oria buranın Laz mahallesi mi? bir de Xeba Gürcü köyüdür, yani orada Laz var mı,emin misiniz,ona göre ekleyeceğim.Ayrıca Çaylı’yı zaten yazmışız Cgiryazeni işte.Sujuna diye bir şeyi ilk kez sizden duyuyorum belki oraya bağlı bir mahalle adını söylediniz (?).

            Borçka’daki Laz köylerinin kaynakların çoğunda üç tane yazar,doğrudur.ben de yazının girizgahında dikkat ederseniz bunu eleştirmişim ve Borçka başlığı altına tüm Laz köylerini eksiksiz saymışım zaten gördüğünüz gibi -bir tek Xeba kalıyor, orada da netleşirsek ekleriz-.Hemşinlilerle ilgili bir karışıklğa sebep olmamak için sağlam bilgiler alana dek Cgiryazeni dışındaki üç köydeki Hemşinli notunu kaldırdım.

            Bu çalışma insanların objektif katkılarıyla ilerleyebilecek bir uğraşı,ben tek başıma tüm köyleri eksiksiz bilemem.ama bana verilen bilgileri tüm araştırmacı ve meraklıların bilgisine sizlerin de sayesinde sunabilirim.

            Bu çalışma, bugüne dek yazılmış en kapsamlı, en eksiksiz ve en sağlam çalışma. bundan sonraki daha başarılı ve net çalışmaların yolunu açacaktır.

            Bu arada sormuşsunuz ben Pazarlıyım.Xunar köyünden.

  • Xi

    evet aslında bunlar xebaya bağlı ama biraz değişik şimdi bu yerleşimler eskiden köymüş ama şimdi yer adı oland var mahalle adı olanda ama sonuçda hepsi yerleşimyeri xebaya bazdedeğlı olanları hebaya bağlı diğer yerleşimleride tek başlık halinde yaza bilirsiniz……söylediğiniz kapsamlı çalışma hakkındada haklısınız belki daha kapsamlısı vardır ama tek başlık altında yoktur aslında bilen herkez buraya bilinen yada bilinmeyen yerleşimler hakkında birşeyler yazsa dahada ilerlene bilir mesela murgulla ilgili net bilgisi olan muhakkak birileri vardır onlarda yazabilir bende mırgulu soruşturucam ama artvin merkezdede eski bir nüfus sayımına göre 250 civarı laz var bunlrında bir köyü olabilir bunlar araştırılmalı.aslında biliyormusunuz ismailbey biz lazlar olarak birbirimizden okadar kopuğuzki şimdi bir borçkalı laza sorsan rizeli lazlara göre kendini daha laz hisseder rizeliye sorsan zaten bir çoğunun sitesinde borçkadan bahsedilmemiş bile ama lazların net olarak m.ö. 1.yy.danberi çxalada yaşadıkları biliniyor

    • yazdığınız köyleri ekledim, hatta başka bir dost da Ebrik’a (İbrikli) köyünü ekledi. yalnız kusura bakmayın, Oria ile Sujuna hâlâ kafamda net değil. tamam haritada varlar ama buralar neresi? Oria, Xeba’nın bir mezrası, mahallesi mi? Sujuna için Çaylı diyorsunuz, Çaylı’nın Lazca adı Cgiryazeni/Gerezeni. yani hâlâ bu iki toponim net değil, lütfen biraz daha açın.

  • Xi

    wikimapia da borçks köylerinin tamamı var bunlardan size orçkadaki tüm laz köylerini yazıyorum sizde bakabilirsiniz AZURO,JYZEN,YUKARIMAMANETİ,MAMANETİ,KAMANİ,SAZURGİ,PANJURETİ,KOSTANETİ,MA

    • Borçka’da ondan fazla Laz köyü olduğunu sanmıyorum. Bunların dışında bir iki yerde de Laz varsa bile verdiğin bilgilerden bazılarına ulaşamıyorum, mesela bu Panjureti neresi, yani wikimapia’da var da, başka yerde bulamıyorum, oria da öyle, sujuna da.bunlar mahalle mi ne belli değil. bunların Laz olduğunu nereden çıkardığınız da belli değil. siz, borçkalısınız, daha fazla açın meseleyi, mesela ben size Pazar’daki Laz ve Hemşinli köylerini Lazca ve Türkçe isimleriyle tak tak sayarım, kafanızda da bir soru işareti kalmaz.ama sizinki öyle değil, bunlar eğer köyse bana değiştirilmiş isimlerini de yazın,ben de bir bakayım, çünkü orijinal isimleriyle hangi köyler olduklarını index anatolicus’tan bile bulamıyorum çoğunun. fakat Borçka’da ne var ne yok her şeyi yazmışsınız gibi duruyor.Borçka’da tam 27 ismi Laz köyü olarak sayıyorsunuz ve buna inanmamızı bekliyorsunuz , yahu bu köyleri fazla saymak kimin ne işine yarayacak?

      • Xi

        2011 yılında borçka güreşen(beğlivani) köyünden ayrılarak boğazköy ve akdilek köyü (lazuri nena :sucuna/msucuna) köyü kuruldu tamamı laz nüfusa sahip köylerdir.xeba’dada büyükbir laz yerleşimi var bu lazca isimli köylerde yazdıklarımda yanlış yazmışım laz köyleri değil laz isimli köyler bazılarıda tam köy adı değil neyse pardon…dediğiniz gibi tabiykide borçkada 27 laz köyü olması mümkündeğil lazların köyleri bukadar.yani sizde eksik olan bir xeba bide güreşenin bölünmesiyle ortayaçkanlarvar okadar.kostaneti denilen yerde demircilere bağlıydı son durumunu bilmiyorum.o dediğiniz 93 harbi öncesi ve sonrası xeba’da var işte önceden tamamen lazmış lazların bir kısmı gitmiş sonra karşıdan gürcüler yerleşmiş son halini almış.

        • Xi

          birde balcı köyünde çok az lazvar sujunada xeba’
          da

          • Xi

            yani tam olarak borçkadaki laz köyleri şöyle:MSUCUNA:AKDİLEK ,BOĞAZ KÖY,XEBA:BİR KISMI,BALCI KÖYÜ:ÇOKKÜÇÜK BİR KISMI MARADİTTEDE:ÇOK KÜÇÜK BİR TOPLULUK SANIRIM BUKADAR BORÇKA ÇOK KARIŞIKTIR…

  • çubuklu köyünden laz gamze

    maradit lazmı gürcümü ben çubuklu osmaniye köyü lazıyım bize hep batum maradit göçmeni dediler vikipedide köy gürcü yazıyo ama kocaeli sakarya bursaya göç varda deniyor bilginiz varmı acaba

    • Maraditi şu anda Gürcü, fakat göç döneminde de demek Lazlar da vardı.daha önceden İmerxevi’de (Şavşat’ta bölge) Lazlar vardı, hem de Gürcüler ve Ermenilerden önce.Bu yüzden İmerxevi Gürcücesinde Lazcadan etkilenimler vardır.Yani bugünkü jeo-etnik duruma göre yorumlamamak lazım.

      • çubuklu köyünden laz gamze

        birşey söyliyimmi ismail bey bende hep şavşatlıların şivesini fındıklı şivesine benzetirdim hatta derimki batumlu gürcüler le lazların türkçe konuşurken şivelerini ayırt etmek hani dışardan mümkün değil ama derdim neden şavşatlı şivesi gürcülere değilde fındıklı tarafı lazlara benziyo demekki bundanmış aslında çok ilginç ve kültürel anlamda çok önemli şeyler bir şey daha öğrenmiş oldum.peki bu gün şavşatta laz varmı yada ordaki lazlar nerde yani sahilemi göçtüler yoksa muhacirmi gittiler?birdhani bi yerlşik gürcü var birde sonradan e şavşat gürcüleri nezaman geldi oraya yani hep bahsedilir artvinde mesela macahel gürcüleriyle şavşat gürcüleri anlaşamıyo galiba dilleri bakımından yani orası eski lazona topraklarıydı ha..

  • hemşinhemşin

    senoz vadisi hemşinlimi acaba

  • hemşinhemşin

    çünkü kaptanpaşadan tanıdıklarımvar biz orta asyadan gelen türküz diyolar senoz vadisine dahil heralde bu köy ama birde benbir çayelili göçmen olarak heralde hemşinliler hiç kabul etmiyorlar hemşinli olduklarını biz türküz diyorlar mesela ben çayelinde bukadar hemşinli yöyü olduğunu bilmezdim bide hiç hemşince duymadım biliyormusunuz internettede aramışımdır nasıl birdil acaba eğer çay elinde çok hemşinli olsaydı duyardım heralde hemşinceyi acaba yazdığınız köylerin tamamı hemşinlimi yoksa eskidenmi buralarda yaşıyorlarmış çünkü rahmetli babam eskiden buralarda ermeniler çokmuş derdide.

    • Çayeli başlığı altında yazdığım yerler Hemşinli ve bu insanlar Hemşinlilik bilincine sahipler.ama Ermenice bilmezler.fakat diğer Rize ilçelerinde yaşayan Hemşinlilelere nazaran daha çok Ermenice kelime kullanırlar.

  • neyzen

    hopayla ilgili çerkez nüfustan bahsetmişsiniz makriyeldenim dedeminde içinde bulunduğu adige grubu bugün lazcayı çok iyi bilirler abhazlar merkezdede adigeler var benim dedeminde içinde bulunduğu adigeler lazcayı çok iyi bilir zaten türkiye lazistanında kafkas kültürünü korumuş bir kent burası onun için burdaki abaza ve adigeler hiçbir sıkıntı çekmemişler fakat sizinde bahsettiğiniz hemşinli laz gerginligi malum haladaha devam ediyo evlilik yapan hiç yok gibi ayrıca eskiden hemşinliler hopada yaşamazlarmış ama ne olursa olsun lazlar türiye cumhuriyetinin bir parçası olduğu için hemşinlilere kafa kaldırmıyo artık eskiden dahaçok tutuculuk varmış tabi sağolun

    • şimdi, teşekkür ederim fakat; mühim olan siz Adigelik bilincini koruyuor musunuz, dil var mı yok mu? yoksa artık Laz mısınız ve anadiliniz Lazca mı? bu tip topluluklar Lazistan’da çok var, yani ataları Laz olmayan fakat gçö yahut sürgün neticesinde Lazistan’a yerleştirilmiş soylar. Mesela bizim köyde de Arnavutlar var ama Arnavutluktan onlara tek yadigar soyadları, taa 1820’lerde Mora’dan sürülmüşler -ki bunu kendileri bilmez,ben biliyorum.-Arnavutluk bilinci ve Arnavutça yok, Lazlar ve anadilleri Lazca.tıpkı Lazistan’daki diğer Abhaz,Çerkes,Boşnak,Gürcü vs. asıllı olup da Lazlaşan kabileler gibi. yani sizin bunlardan bir farkınız var mı? eğer yoksa, Hopa’da Çerkes nüfus yok demektir, dedelerin başka bir kökenden gelmesi ayrı bir konu ama bugün bu insanlar kendilerini Laz olarak tanımlıyorsa Lazdırlar.

    • yani “çok iyi Lazca bilirler” demekle, “anadilimiz Lazca” demek farklı. Lazca bilen Hemşinliler de var. Pazar’ın Şileyit köyünün bir mahallesindeki yerleşik Çingeneler içinde de çok iyi Lazca konuşanlar var,ama bir yabancı dil olarak, anadil değil. Lazca, anadiliniz mi; yoksa konuştuğunuz bir dil mi sadece?

      • neyzen

        benim de babamın ve dedemin anadilide lazca idi ama ben adigeceyide bilirim ailem için şöylebirşey söyliyim DEDEM 1.DİLİ:LAZCA 2:.DİLİADİGECE(ŞAPSIĞ) :3.DİLİGÜRCÜCE 4.DİLİ:TÜRKÇE İDİ ÇÜNKÜ DEDEM OSM DÖNEMİNDEDE OKULA FELAN GİTMEMİŞ ASKERDEN ÖĞRENME KIRIK BİR TÜRKÇESİ VARDI DABAM LZCAYI SONRA TÜRKÇEYİ SONRA ADİGECEYİ BİLİDİ BEN İSE ÖNCE LACA ÖĞRENDİM SONRA TÜRKÇE BUGÜN MUHTEMELAN TÜRKÇEM DAHA ÖNDE ADİGECEDE KENDİ DERDİMİ ANLATIRIM BEN 50 YAŞINDAYIM AMA BENİM OĞLUM LAZCA VE TÜRKÇE BİLİR ADİGECE BELKİ AZCIK BİLİYORDUR YANİ ANADİLİMİZ HANGİSİ BUYRUN SİZ SEÇİN.BU ARADA ADİGELİK BİLİNCİNDEYİZ TABİYKİDE SONUÇDA NKADAR LAZHALKINI SEVSEK VE ONLARLA BERABER YAŞASAK SONUÇDA ADİGEYİZ.AİRDE AİLEMDA BABANEM LAZ ANNEM ABAZA KARIM LAZ GELİNİM ZATEN KVARİATİ KÖYÜNDEN BİRLAZ TORUNLARIMIN DİLİDE BU SEBEPDEN DOLAYI LAZCA BİLMİYORUM ARTIK İLERDE HANGİ DİLİ KONUŞUCAKLAR TEKRAR TEŞEKKÜRLER.

  • ramazan k.

    abhaz köyleri listesinde hopa makriel var burası için abhaz köyü demişler heralde vardır diye düşünüyorum.kolaygelsin

    • Makriel köy değil, Kemalpaşa bucağıdır.Nüfusu Laz ve Hemşinlilerden oluşur.Belki Abhaz bir sülale olabilir, çünkü Hopa’da kimliğini önemli ölçüde koruyabilmiş Şapsığ bir sülale de var.

  • Başhemşin Ermenisi

    Evet Senox Hemşin,eski bir hemşin yerleşimidir.ve hepsi Hemşinlidir.hatta yakın zamana kadar senox da özellikle Raşot köyünde bozuk şekilde arkaik Ermenice konuşan Hemşinli yaşlılar vardı.hatta iyi derecede Ermenice bilen diaspora Ermenisi veya Hopa daki Bizim Hemşinlilerle bile az çok anlaşabilirlerdi.fakat o Hemşinli eski tüfek kuşak 20-30 yılda maalesef birer birer hayat veda ettiler aynı şekil Elevittede vardı.birde ispir Hodeçurda.yani asimilasyon günümüze kadar etkisini ancak sürdürebildi.Bu önemli bilgide kayıtlara geçsin gerçi çoğu insan bundan haberdardırda yinede bahsedeyim dedim teşekkürler ismail bey.Hopada da çerkezlerden bahsederdiler.fakat dağınık yaşıyorlar benim bildiğim.Birde potomyada tayyoşun köyünde chveneburi kökenli Gürcüler mevcut.Hadigle ilgilide şunları söylemek istiyorum değerli Hemşinliler Hikmet bey , Mehmet bey ve Kamil beyi kutlarım gönül isterki bu dernek dahada büyüsün ve Hopa ve Çamlıhemşinde birer merkez teşkilatları olsun.Yakındır o günler.Prens Hamam’ın kemiklerini sızlatmak olmaz bu devirden sonra bu bilgi ve uzay çağında.

  • ermeniar

    bu sitede yalnız lzların yorumları yayınlanıyor herhalde

    • aslında sizin iyiliğiniz için onaylamadım, zira söyledikleriniz ipe sapa gelmezdi. tüm köyleri Hemşinli yapma gibi bir fanteziniz var, biz halbuki her şeyi ayrıntılı yaptık ve tamamen objektif davrandık. Hopa’daki Hemşinli köylerinde birkaç eksik ve fazlalık vardı, bu bizzat Hadig aktivisti olan bir dost tarafından düzeltildi. Borçka’ya gelince, Cgiryazeni dışında da Hemşinliler olduğunu biliyorum, en azından öyle olmalı diye düşünüyorum, çünkü tek köyle olmaz. bu Borçka’daki Laz köyleri içinde iki-üç köyde daha Hemşinli var,ancak Hemşinli aktivistlerden talep ettiğim katkıyı alamadığım için diğerleri ile ilgili önceden “Hemşinliler var” diye yazdıklarımı bir netlik olmadığı için kaldırdım.ha bu tabii sizin onaylamadığım yorumunuzda yazdığınız gibi tüm Laz köyleri değildi, önce beş köydü, beş köyün ikisini, bizzat Hemşinli bir aktivistin uyarısı neticesinde kaldırdım, diğer üç köydeki durumsa dediğim gibi net değil. Rize’de ve Artvin’de Hemşinlilerin Lazlardan çok olduğu iddianıza ise yöredeki kargalar bile güler ve ayrıca bu tip sidik yarıştırmalar çok gereksiz …ha unutmadan yorumlara bakarsanız, sadece Lazların yorumları mı onaylanıyor yoksa durum farklı mı daha iyi görürsünüz … kalın sağlıcakla …

      • Başhemşin Ermenisi

        İsmail bey keşke ermeniar kardeşimin görüşlerinide doğru veya yanlış olsada yayınlasaydın.İsmail bey dediğinize katılıyorum Lazlar Lazistanda ki en kalabalık topluluk fakat şundanda haberiniz veya gözleminiz vardır.Yeni moda karadeniz çepni milliyetçileride akıllarınca en kalabalık kendilerinin olduklarını söylüyorlar gelde gülme,evet biz Hemşinliler artvinde sayıları 2. hatta rizede 3.grupta olan kimilk,Artvin Hemşinleri, Rize Hemşinlerinden dahada fazla nüfus olarak.Çalışma gayet iyi gidiyor.iyice netleşti Laz ve Hemşinli yerleşimleri.yalnız şu 2c) Çamlıhemşin: Çamlıhemşin merkez: Hemşinli’dir. bilgisi baştanda belirttğim gibi tamamen yanlıştır,buna Türk ve Hemşinli ortak yaşıyor demek daha doğru olurmu ismail bey acaba, bu iki ilçe merkezindede.ne kadar bende de koyu Hemşinli+ermenilik duyguları hakim olsada yinede objektif olmak istiyorum.teşekkürler.

        • sağolun… fakat tüm Doğu Karadeniz -Ordu’dan beri, Bayburt,Gümüşhane de dahil- sayıldığı vakit elbette Türkler diğer halklara göre çok çok daha fazla, bunun altını çizmek gerek.fakat Lazistan’da tabiî ki Lazlar büyük çoğunluk -Pazar,Ardeşen,Fındıklı,Arhavi,Hopa,kısmen Borçka ve kısmen Çamlıhemşin-, burada Lazlar yaklaşık % 90, Hemşinliler yaklaşık % 10 olmalı, az sayıda da küçük topluluklar var -Türk,Kürt,Gürcü,Poşa hatta Çerkes-. Bir de Artvin Hemşinlileri, Artvin’de Türk,Gürcü ve Laz halklarından sonra dördüncü, Rize’de Türk ve Lazlardan sonra üçüncü büyük topluluktur. ayrıca Artvin Hemşinlilerinin, Rize Hemşinlilerinden çok olacaklarını sanmıyorum. Artvin Hemşinlileri sadece Hopa’da kısmen ve Borçka’da az sayıda varlar,Rizeli olanlarsa Hemşin,Çamlıhemşin,Pazar,Çayeli ve İkizdere’de önemli nüfusla, Fındıklı’da sayıca daha az bir varlıkla ve çok az da olsa Ardeşen’de de varlar. Yani bana Rizeli Hemşinliler daha fazladır gibi geliyor. Ha, genel nüfusa bakıldığı vakit elbette ki dağıtılmış olan, Ermenice anadilli Doğu Hemşinlileri ve -aslında Batı ve Doğu Hemşinlisi olan Kuzey Hemşinlileri- Batı Hemşinlilerinden sayıca fazladır.Bu Hemşin ve Çamlıhemşin’deki Türk nüfusa gelince, ilgili notlar var, sadece Çamlıhemşin’de köyleri saymaya başlamadan önceki notu henüz düzeltmemişim, yoksa Türklerin varlığından bahsetmişim.

        • yanlış söyledim; Kuzey Hemşinlileri aslen sadece Batı Hemşinlisidir, kaldı ki Doğu Hemşinlileri de aslen Batı Hemşinlisidir, daha 18. yüzyılda Hemşin’den Hopa’ya göç ettiler. Hıristiyan Kuzey Hemşinlilerse malum,baskılar sebebiyle Hemşin’den 19. yüzyıl sürecinde Trabzon’a,Samsun’a,Ordu’ya,Giresun’a, oradan da soykırımdan sonra “Rusya”ya kaçanlar.

          • Başhemşin Ermenisi

            Verdiğiniz bilgi için ben size teşekkür ederim ismail bey doğrudur bende mantıklı düşününce artvinde Hemşinliler 4.sırada aceleyle yazdım o kısmı.yalnız Hemşinli diasporası açısından baktıkmı işe artvin çıkışlı Hemşinliler rize çıkışlı Hemşinlilere oranla biraz fazladır.Bugün bizim hopa Hemşinlileri gürcistan kazakistan kırgızistan vb.ülkelerdede mevcutturlar.Baş hemşinlilerde vardır dışarda fakat azdırlar.tabi kuzey diaspora hemşinlileri bize göre daha fazla ama artvin ve rize hemşinlileri toplam olarak kuzey hemşinlileri biraz geçer nüfus babında/ zorla götürüldüğüm askerde nöbet sonrası ilk defa karşılaştığım posta bir asker bana dönüp sen bizim gençlerdensin diye söylendi.bende siz kim diye sorunca ben hopalıyım dedi bende çamlıhemşinliyim diye yanıt verdim tabi sordum hemen laz/hemşin? Hemşin dediya artık işi anladım,benim Hemşin olduğumu konuştuğum türkçenin ğırtlağından anlamış bide sıfat şeklimden hemen sarıldık kucakladık birbirmizi.Hopalı soydaş bana askerlik gibi gurbet elde bizden birini görmek beni mutlu etti dedi bende ona öyle dedim.bana kendilerininde çamlıhemşinden hopaya geldiklerini anlattı babasının dedeside kendi dedeside hep çamlıhemşinli olduklarını söylermiş zaten.Bizim çamlıhemşine gezmeye gelen hopalı Hemşinliler burda çok sevilirler.özellikle bizim neneler bu işi abartır.geçen yıllarda hopalı 5 genç gezmeye gelmişler bizlerde bilindik hava güneşli diye oturup kızlar neneler erkekler patik dokuma yarışına girişmiştik eşik dibinde o gün, bizimkiler hemen söylendiler lazlar gelmiş diye.içlerinden biride hemen ben Hemşinim dedi bizim neneler hemen onu kayırmaya başladılar sen gel sen bizim uşaklardansun diye baş mindere oturttular. demekki Hemşinli bilinci o kadar güçlüki asimilasyon bile bir yere kadar.bunlarıda anı olarak paylaşayım dedim.tekrar teşekkürler ismail bey.

  • ermeniar

    hopa hemşinlerinin neyi fazlaya allah aşkına zaten hopaya sonradan gelmişler 5-10 sene önce hopaya inemezlerdi hopa hemşini diye birşeyyok oraya yerleşmiş hemşinliler var hopanın yerli halkı da değiller.gerçek hemşinler rizelidir hopalı hemşinler hep eziktir ve hopada hiç kabul görmediler ayrıca ben bir hemşinli olara utanıyorumki hemşinlilerin çoğu lazlara yamanmaya çalışıyor fakat iddamda gene ısrarlıyım rizede lazdan çok hemşinli var

    • Hemşinlinin Lazdan ne çıkarı olacak ki yamansın? insanlar düşüncelerini söylüyorlar, üstelik senin gibi mantık dışı ve düşmanca yorumlar da yapmıyorlar.ayrıca elbette ki Rize Hemşinliler, Artvin Hemşinlilerden fazla. böyle gereksiz yorumları bir kenara bırak-“Hemşinliler Lazlardan fazla!”- gibi. kültürünle halkınla ilgili kimseye saldırmadan paylaşabileceğin bilgiler varsa,bu platformda herkesle paylaş.

      • ermeniar

        artvin hemşinleri rize hemşinlerinden daha fazla demişsin artvinde bi rizede hemşin var çok azda borçkada onlarında çoğu burda yaşamıyor zaten ama rize hemşinli dolu

  • atif

    borçkanın ibrikli köyündede lazlar var.eskiden kalma bir laz-ortodoks kiliseside köyümüzde haladaha ayakta

    • sağolun, zaten Borçka’daki Laz köyleriyle ilgili birkaç ekleme daha yapacağız.

    • peki bu köy Gürcü/Laz karma bir köy mü, nüfusu karışık mı yani?

      • atif

        karma bir köy 1878 yılına kadar tamamı lazmış ondan sonra lazların büyük bir kısmı batıya göç ettirilmiş bu göç ettirilenler zannedersem ailesinde herhangi bir osmanlı diploması olanlar ve hükümetle ilişkisi olan sülalelerin tamamı köyden ruslar tarafından sürülmüş .daha sonrada burayaborçkanın sınır kmöylerinden gürcüler gelmiş su an köy laz-gürcü köyde herkez 3 dil bilir. köyümüz kültürel anlamdanda çok özeldir.köyün eski adı:EBRİKA kilisenim adıda:EBRİKA ŞAPELİ. ayrıca bu güzel çalışma için teşekkür ediyorum birde borçka hemşinlileriyle ilgili birşey demek istiyorum borçkada hemşinler neden laz köyleriyle karma deniyor sad3ece aslında gürcü köylerindede hemşinliler oturuyor.köylere gelirsek bunlar köyün içlerinde yaşamıyorlar bizim MENDRA KONA dediğimiz yerlerde yükseklerde laz yada gürcülerden toprak alıp 2-3 hane bazenm daha kalabalık şekilde yaşıyorlar.fakat borçkada hemşinli dendiğinde çok büyük bir ön yargıvar bunun aşılması gerekiyor 1.yy da yaşıyoruz hala daha lazlar ve gürcüler hemşinlilere 2.sınıf muamelesi yapıyor.inşallah ilerde böyle şeyler kalmaz

        • bizim bilmediğimiz, Borçka’daki Hemşinli köylerini biliyorsanız, onları da yazın,ekleyelim. bu konuda Hemşinli bir aydından yardım istedim, hataları düzeltti ama ekleme yapmadı.

          • atif

            başka hemşinli köyü bilmiyorum ama lazlar borçkada merkezin nerdeyse tamamındalar ve çok eskiden beri borçka merkez lazların elinde imiş ama gürcülerde çok merkez mahallelerinin tamamı lazlarla dolu

  • borçkadan köyler

    borçka’da örücüler(dakvara)köyü güneşli köyü güzelyurt yenimahale ve yeşilköyde tamamen laz çavuşluköy ve arlık köy laz gürcü karışık

  • borçkadan köyler

    pardon dakvara ayrı bir laz köyü köy örücülerin adı archveti

  • borçkadan köyler

    ayrıca borçkada çok laz var hopadakinden fazlada olabilir ve bizim burdan çok muhacir gitmiş eskiden laz nüfus şimdiye kıyasla 2-3 katı imiş ve birçok köy boşalmış bunlar borçkada 100 yıldır anlatılan şeyler

  • kale

    sidere demek karadere ermenicede si siyah demek vandan ermenistana göç eden ermeniler oradaki büyük göle vangölüne banzettikleri ve havanın çok yamurlu olmasıyla sivan adını verdiler.biz müslüman ermenilerde böyle isimler verdik işde köylerimiz ermenilerle doludur

    • sizin dediğiniz daha çok “halk etimolojisi” gibi duruyor. sidere, yunanca “demirli” yahut “demir köy” anlamına geliyordur.

  • asi

    ismail bey hopa bsşlığı altındaki köylerin tamamı doğru etnik ayrıma sahip değil birdaha incelemenizi önemle tavsiye ve rica ediyorum ve hopaya hemşinliler nezaman yerleşmiş bunuda başlığın altına yazın lütfen çünkü bildiğim kadarıyla hemşinliler buraya sonradan gelen birhalk ve hopada bukadar çok köyede sahip değiller eminim bir pazarlı olarak daha doğru bilgiye hemen ulaşa bilirsiniz ve hemşinlilerin yerleşim zamanını açıklarsının kolay gelsin

    • asi, Hopa’daki köyler iyi araştırılıp,soruşturuldu. elbette ki bu, hepsi doğrudur bir hata yoktur anlamına gelmiyor… bu arada Hemşinliler Hopa’ya 18. yy.’da geldiler. ve 20. yy.’ın başındaki Hopa’nın etnik dağılımıyla şimdiki de aynı değil. Hemşinliler yayıldılar, kent merkezinde de hiç olmayan nüfusları son otuz yılda arttı. yani ezberlerden bağımsız konuşmak gerek.

  • osman

    borçkada panjureti ve dakvarada tamamen lazdır

    • Dakvara, Borçka’daki Küçükköy mahallesi değil mi? Peki Panjureti neresi tam olarak, değiştirilmiş adı ne, köy mü, mahalle mi? daha önce bunların Laz olduğu bilgisi bana geldi ama net bilgi alamadığım için eklemedim. Panjureti konusunda beni bilgilendirin lütfen.Örüncüler (Sosxoban/Arçveti), Güzelyurt,Yeni Mahalle ve Güneşli’nin de tamamen, Kveda Klaskur (Aralık) K’at’apxiya (Çavuşlu) Gürcülerle karışık Laz olduğu mesajı da aldım ama bunlardan emin olamadım, ben bunları Gürcü köyü olarak biliyorum, Güneşli’yi de Rizeli köyü. o yüzden eklemedim bunları, yanlış bilgi vermek istemem. Laz köyleri Çoruh’un yukarısında değil mi? ama Dakvara ve Panjureti’yi kesin ekleyeceğim, sadece net bilgi vermenizi bekliyorum.

      • osman

        laz köyleri hep çoruhun yukarsındadır derenin karşısında gürcüler oturur derlerki laz la gürcünün ayrıldığı nokta burasıymış ama lazlar eskiden beri çoruhun karşısında bazı köylerde yaşıyorlar dakvara çoruhun bu tarafında ve dakvara mahallesi gibi borçkanın tüm mahalleleri yoğun laz nüfusa sahip panjureti/pançureti de borçkanın bir köyü yada mahallesi sanıyorum bir mahalle çünkü köy olsaydı muhakkak türkçe adınıda bilirdim merkez mahallesi burası olsa gerek arçveti( örücüler) laz tsosxoban örücülerin mahallesi laz

        • çok sağolun.yine de çok duyduğum şu panjuretiyi çözmek lazım, gerçi google map’te var, bakacağız artık.

  • osman

    borçkada baya laz yaşıyor hatta hopadaki kadr vardr yani laz kültürü devam ediyor mtelli çxaluri voot.

  • osman

    bencede incelemeniz iyi olur bilmiyorum borçkaya hiç geldinizmi am borçkamız çok güzel bir yerdir sokakta hiç türkçe konuşulmaz laz-gürcü bunun için dışardan gelenler kendini gürcistanda felan zanneder borçkadaki çoruh yukarsı köylerin tamamı hala daha lazların elinde küçük bir rizeli ve dağınık hemşin topluluğu hariç tabi bu8 gün hopanın ve kemalpaşanın yavaş yavaş yok olan laz kültürü ve dili çxala ve marasdit de bana göre türkiye lazistanındaki hala daha en saf kalmış laz bölgesi ve lazcanın hiçbir zaman ölemiyeceği bir yer burası(inşallah)borçka bugün hernekadar gürcü kimkliğiyle bilinsede macaqhel vadisini saymazsak zaten laz ve gürcüler yarı yarıya macahelle beraber gürcüler %55 lazlar%50 hemşin-rizeli-türk-kürt%5 gibi birşey fakat diğer sitelerde borçkada lazlqarın 2-3 köydew olduğu söyleniyor ama hemen hemen diğer ilçelerdeki kadar var bunun dışında sapasncada düzcedede çok laz olduğunu biliyorum saygılar teşekkürler

    • sağolun, borçkayı bilirim ve severim,zaten ben de pazarlıyım. yalnız % 50 laz tahmininiz abartılı gibi, % 30 sanki daha çok olabilir.bir de Laz köylerinin hangilerinde Hemşinli ve Rizeliler yaşıyor bilgi verebilirseniz sevinirim.Borçka’daki Hemşinli nüfusla ilgili bilgi eksikliği var bu listede.