Turkies Nananenapete na Gamulun K’azetape

Turkies şk’uni k’azetaşen made xut’ k’azeta daa dotzulva nenanepete gamulun;Ermenuri nenate Jamanak do Nor Marmara, Rumuri nenate Apoyevmatini do İxo do Kyurduri nenate Azadiya Welat.

Fotoğraf: Ara Güler

Ermenuri nenate na gamulun Jamanaki dido gumdze tzanapes ham mcveşi maşinaşen gamaxt’u dort’u

Turkie, soğunai oşi tzanas ujden idzaifuk’ot’i coğrafia muşis dido xalk’epe do nenape na sk’udun dido-kulturoni a dobadona on. Şovenist’i timçxupek Muslimani na var on xalk’epes ham let’as osk’uduşi şansi peği var meçesnati, opşa tzulu-tzulu p‘op‘ulasionepete na ort’uk’ot’i dobadonaşk’unis Ermeni, Rumi, Yaxudi, Asururi, Ezidi, Xrist’iani Arap’i st’eri xalk’epeti xolo sk’udunan. Muslimani na var onan xalk’epe, meğuraşi ini şvacite na oçinapu devlet’ik, Muslimani na on xalk’epesti “oturku”-şen başk’a alternativi var otziru.

Cumxuriyet’ikti, İttihat Terakkişen (Artoba do Rdala) doni na mulun ham oğurinu do ok’aibuşi p’olit’ik’aşi tzunapete patkalams.

Ham ç’aras t’k’vanişk’ala ham xalk’epeşi nananenapete Turkies na gamulunk’azet’apeşeni visinapatere. E do masumani nomera na gamagiğitşeni dido xeleri do guri parpaleri na voret ham k’azeta; Ağani Murutsxi şk’uniti hinişen armuşi on.

Turkies şk’uni k’azetaşen made xut’ k’azeta daa dotzulva nenanepete gamulun;Ermenuri nenate Jamanak do Nor Marmara, Rumuri nenate Apoyevmatini do İxo do Kyurduri nenate Azadiya Welat.

Hus ham k’azetapes amtzik’a daa xolos ptsadat.

Jamanak-logo

Jamanak

Jamanak: Ermenuri nenate na gamişk’ven Jamanaki 28 Guma 1908-şen doni P‘olis ndğeri p’eriodite gamulun. K’azeta Turkies na gamişk’ven enni mcveşi k’azeta on. Ham k’azetaşi ar doxmelobati haşo on:Kianaşi mtelişen mcveşi Ermenuri k’azeta! Yoxo muşişi gnapa “ora” na on k’azeta cumalepe Sarkis do Misak Koçunyanikk’odesdort’u. Hus monta Ara Koçunyanişi mancenobate na gamişk’ven k’azetaşi tiraji ip’t’i 15 şilyaşuk’u ort’u do Misirişak’is incğonert’u. 1930-epes 3.600 tirajis na colu k’azeta, hus xvala şilya do juroşi- jur şilyaşuk’u gamiçen. Ot’xo but’xa na gamulunJamanaki mjaçxa ndğalepes var gamulun.

marmara

Nor Marmara

Nor Marmara: “Ağani Marmara” it’k’ven do k’azetas “Marmara”ti idzit’en. K’azeta, 1940-s Suren Şamlıyanik gamiğu, hus mance muşi Rober Haddeciyani on. Tirajimuşi 1200-2000 şuk’u on. Marmara, mjaçxa made dolonişi aşi ndğas gamulun. P’arask’e ndğalepes Turkuri nenate ek’omtsxvaleri ar k’azeta na meçams Nor Marmaras int’ernet’isti site kuğun. Nor Marmaraşi ham site kianas Ermenuri boncapete na iç’arinu ip’t’ineri site on. Nor Marmara uça do kçe ot’xo but’k’a’n.

apoyevmatini2

Apoyevmatini

Apoyevmatini: 1925-şen doni Rumuri nenate na gamişk’ven Apoyevmatinişi “yemaşuk’ale” it’k’ven.Apoyevmatini dido tzanapes mjaçxa made, ndğeri ort’u, mara 2007-şen doni ekonomik‘uri sixint’ipeşi gurişeni hus dolonis ar fara gamulun. Mancemuşi dotzulva nenategamaşkumalobaşi mazaxmet’e Mixail Vasiliadisi on. K’azeta mcveşi usulepete gamişk’ven do 500-600 gamiçen. Turkies 2000 Xrist’ianiRumi on, yani k’azeta iri Rumişi oxoris amulun. Uça do kçe perepete ovro but’k’oni na gamulun k’azetas, Rumepeşi guris opşa becit’i a sva uğun. K’azetak ekonomik‘uri problemapeşen moçitas-ya do demok’rat’ik’uri grup’epek meşvelu k’ampanyape organize duxenesdort’u.

ixo

İxo:

İxo: İxo Turkuri t’ek’st’epes “İho” deine iç’aren. 1977-şen doni na gamulun arRumuri k’azeta on do arti dotzulva nenapete na iç’aren k’azetapeşen daa “cenceburi” a dulya’n. İxo, “nena/xoma” it’k’ven do k’azeta, mjaçxa made, iri ndğas mak’it’xalepe muşis ak’it’xenan. 800-1000 oşk’enapes na gamiçen İxoşi mance Andrea H. Rombopulos on. K’azeta Turkies Elenuri nena oxmaruşi “omodernu”s piryoli diu do k’azetaşi mazaxmet’epeşi “İxo tis Polis” (Noğaşi Nena) yoxoni a radioti koren. Ham radio Turkieşi ip’t’ineri Rumuri radio on.

welat

Azadiya Welat

Azadiya Welat: Kyurdi nasionaluri moşlet’inobaşixarek’et’işi ndğeri Kyurduri k’azeta on. Azadiya Welati(Oxoşk’veri Dobadona) 24 K’undura 1994-şen doni gamişk’ven. 1992-1994 oşk’enapes na gamaxt’u do devlet’ik na cenk’olu Welatiyoxoni k’azetaşi meona on. K’azeta 15 Mariaşina 2006-şak’is dolonis ar fara na gamit’u.Him tarixişen andğaşe ndğeri gamulun. Vit’oaşi but’k’ate na gamulun k’azeta, na ik’odu ndğaşen doni jur fara cink’olu, sum fara yoxo gvakturu. Hanişa başk’a Azadiya Welati dido fara dik’orobu. Azadiya Welat, Cumxuriyet’işi Turkieşi ip’t’ineri ndğeri Kyurduri k’azeta on.

Not’i: Turkies ham k’azetapeşen başk’a et’nik’uri k’azeta do jurnalepeti kon. Mara ham k’azetape et’nik’uri nenate xvala var, Turkuri nenatenti gamulunan. İp’t’ineri numera 1996-s na gamaxt’u AgosiErmenepeşi populeri ar k’azeta on. Doloneri gamulun, 24 but’k’a on. Mara xvala ot’xo but’k’amuşi Ermenuri on, 5 şilya gamiçen.Agosişen başk’a Ermenepeşi Nor Zartonki (ağnemordalepeşi mak’vazale jurnali) Turkuri nenate on, amtzik’a xvala Ermenuri nç’arun. Ar do Luys yoxoni “magazinuri” jurnaliti kuğunan Ermenepes. Şalom, İspanyaşen moxt’imeri Yaxudepeşi on. Seferat’i na utzomen Yaxudepe Turkies na sk’udunan Yahudeğeşi % 96 p’rosent’i k’onari onan.1947-şen doni gamulun. Cumaçxapes na gamişk’ven k’azeta dido tzanapes Latinuri boncapete Ladinouri nenate (Yaxudepeşi İspanyoluri) gamit’unat’i, hus ar but’ka Ladinourişen başk’a Turkurite gamulun.Birtum 20-24 but’k’a on. Mara k’azetak iri tutas ar fara El-Amaneser yoxoni 24 but’k’oni ar ek’omtsxve meçams. Şalomi ar dolonis 5.000 gamiçen. Jineps demok’rat’i Ç’erk’ezepeşi tuteri ar k’azeta on. Mara Turkuri nenate iç’aren do 1000-1500 tiraji uğun. Ç’erk’ezepes Nartyoxoni ar tuteri jurnalitikuğunan. Hamuti folk’loruri ar-jur but’k’aşen made Turkuri on. Rumepek Paros yoxoni tuteri do Turkuri nenate a jurnali gamiğaman. Ham jurnalis Muslimani na var onan majura dotzulva xalk’epeti ainteresen. Kyurdepes Nûbihar (Kyurduri nenate/İslamuri),Tîroj (Kyurduri-Turkuri/ EMEP’işi ideolojis), W (Kyurduri nenate/ Diyarbak’irişi Kyurduri Enst’it’uşi organi), Çirûsk (Kyurduri/ lit’erat’uri do filozofuri) do Zend (Kyurduri/ Mp’oli Kyurduri Enst’it’uşi organi) yoxoni jurnalepe uğunan. Kyurdepes hanişen başk’a p’olit’ik’uri jurnalepe, k’azetapeti kuğunan do ndğeri Turkuri k’azeta Özgür Gündemiti Kyurduri xarek’et’işi nena on. Asururipes Sabroyoxoni ar k’azeta uğunan. Mart’i 2012-şen donina gamulun do Mardini-Midyat’is na iç’aren jurnali tuteri on. Sabro ar-jur but’k’a Asururi albonite Asururi nenate, majura but’k’ape Turkuri nenate iç’aren. Ham jurnali k’ult’urulişen dido p’olit’ik’uri on. Zazapeşi ak’t’ivist’epekti Vate, Miraz, Zazana, Kırmanciya Belekê yoxoni jurnalepe do Rojnameya Zazaki (Bingyolis, birtum Zazanuri ot’xo but’k’a. Vit’oxut’ ndğas ar fara gamulun) Newepel (Diyarbak’iris. Birtum Zazanuri. Vit’oxut’ ndğas ar fara ovro but’k’a gamulun) yoxoni jur k’azetapegamiğaman. Lazepesti dido but’k’ape muşi Turkurite, mara bazi but’k’ape muşiti Lazuri nenate na iç’arert’u Skani Nena do Tanura yoxoni jurnalepe kuğunan. Mara ham jurnalepe dido oraşen doni var gamulunan. Xolosi orapesTanuraşi maot’xani numerati gamaxt’asen-ya mişk’unan.

Ağani Murutsxi  jur tuteri Lazuri p’olit’ik’uri k’azeta

numera: 3 / Tzanağani ’14

13.12.13/Haskyoyi