Suriye Rejimini Destekleyenler Kimlerdir?

Üç yıl içinde iç savaşın denge ve dinamiklerinin özellikle muhalifler nezdinde çokça değişime uğradığı ve "içinden çıkılamaz" hâle gelesiye giriftleştiği su götürmez bir gerçeklik. Muhalefette ana ve belirgin akım, başta tartışmasız bir biçimde Özgür Suriye Ordusu iken ve bu örgütlenme uluslarası alanda belli bir "meşruiyet" kazanmışken, işler kısa sürede değişti ve Selefi akımlar güçlenip, İhvan ağırlıklı ÖSO'yu etkisizleştirerek, muhalefetin esas rengi hâlini aldılar.

hazırlayan: İsmail Güney Yılmaz

 

Suriye’de 15 Mart 2011’de başlayan rejim karşıtı gösterilerin Nisan ayı itibarıyla ülke çapında yayılmasının sonrasında şiddetli ve genel bir savaşa dönüşen Suriye İç Savaşı’nda üç yıl geride kaldı. Bu üç yıl içinde iç savaşın denge ve dinamiklerinin özellikle muhalifler nezdinde çokça değişime uğradığı ve “içinden çıkılamaz” hâle gelesiye giriftleştiği su götürmez bir gerçeklik. Muhalefette ana ve belirgin akım, başta tartışmasız bir biçimde Özgür Suriye Ordusu iken ve bu örgütlenme uluslarası alanda belli bir “meşruiyet” kazanmışken, işler kısa sürede değişti ve Selefi akımlar güçlenip, İhvan ağırlıklı ÖSO’yu etkisizleştirerek, muhalefetin esas rengi hâlini aldılar.

Yazımızın ana maddesi olan “rejimi destekleyenler”den önce özet vermek gereğinden hareketle “muhalefet”i açacak olursak, bu kanatta öne çıkan beş unsur var: El Kaide’yle bozuşup, ondan kopan Selefi IŞİD/İD (30 bin militan), Yedi adet Selefi ve diğer İslamcı unsurun kaynaştığı İslami Cephe (45 ila 60 bin militan), El Kaide’nin resmi Suriye kolu El Nusra (7,5 bin ila 15 bin militan), düzinelerce bileşenden oluşan ÖSO ile yakın/gevşek müttefikleri (ÖSO 40 bin militan) ve PYD (15 bin-40 bin arası militan).

Tabii orada işlerin bu kadar basit bir görünümde olmadığını söylemiştik. Bir kere “ÖSO” ya da onun bağlı olduğu üst örgütlenmeler -“Suriye Geçici Hükümeti”, Suriye Devrimci ve Muhalif Güçleri Ulusal Koalisyonu gibi- ve yine ÖSO’ya görece daha yakın hareket edenler içinde yukarıda da belirttiğimiz gibi düzinelerce grup bulunuyor. Bunların içinde Türkmen tugaylarından Hıristiyan savaşçılara, daha “ılımlı” İslamcılardan, koyu köktencilere, Dürzi sektlere dek çeşitli yapılar mevcut. Yine adı sanı pek duyulmamış hacimli İslamcı grupların da kaynaklarda verilen militan sayılarıyla anmak gerek; Ajnad al-Şam İslam Birliği (15 bin), Özgünlük ve Kalkınma Cephesi (“ılımlı İslamcı” olduklarını bildiriyorlar. 13 bin), Mücahitler Ordusu (5 bin civarı), Jaysh al-İslam (1000).

Yine meselenin Kürt tarafı da PYD’den ibaret değil. Başta Ekrad Cephesi’ni (7 bin savaşçı) anmak gerek. Halep kökenli olan bu örgütün Arap militanları da var. Yine PYD’ye destek veren Kürt Ulusal Konseyi de (1,500 militan) başta PDK-S, Azadi ve Yekiti olmak üzere 15 Kürt partisinden mürekkep. Süryani Birlik Partisi de PYD’yi destekliyor ve Süryani Askeri Konseyi ve Sutoro olmak üzere iki silahlı kanada sahip (Sutoro’nun 1000 militanı olduğu düşünülüyor). Türkiye solundan MLKP vb. örgütler de PYD’ye aktif destek veriyorlar. Bugüne dek MLKP Küçük Güney Kürdistan’da iki militanını yitirdi. Yine yakın zamanda yaşamını yitiren bir başka militanın da EMEP üyesi olduğu biliniyor. PYD’nin Türkiyeliler dışında gayr-ı Kürt/ gayr-ı Kürdistani örgütten gönüllü çok sayıda savaşçısı olduğu da bilinen bir gerçek -bir fraksiyondan ya da değil/ solcu ya da değil-.

Tüm bu gruplar dışında herhangi bir cepheyle koordineli savaşan ya da bağımsız hareket eden çeşitli örgütler de var: (Doğu) Türkistan İslam Ordusu’ndan,Troçkist Halk Kurtuluş Savaşçılarına, Faslı, Çeçen, Suudi bağımsız cihatçılardan, Lübnanlı Selefilere, Hizbu’t-Tahrir’e, Selefi Kürtlere… kadar envai çeşit grup.

Syrian_civil_war_2

Suriye’de egemenlik sahaları

Suriye’de egemenlik sahaları

kırmızı/pembe: Rejim

yeşil: “Ana akım” muhalefet

sarı: Kürt hareketi

gri/siyah: IŞİD

en güneybatıdaki beyaz bölge İsrail işgali altındaki Golan tepeleri (kaynak: en.wikipedia).

Daha ayrıntılı, güncel ve iyi bir harita için mutlaka tıklayın: http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Syrian_Civil_War_detailed_map

Ancak Suriye savaşı salt “Esad ve diğerleri” arasında süregiden bir çatışma değil. Birincisi Esad’ın etrafında da karmaşık sayılabilecek bir ittifak var. İki, muhalefet de yukarıda belirttiğimiz gibi tek parça değil, çok sayıda ayrı yapıdan oluşuyor. Söz konusu muhalif akımların kimisi güçlü ya da laçka bir biçimde müttefikken, kimi birbiriyle savaşır pozisyonda. Ve üç; Suriye üzerinde birbirleriyle savaşan dış devletler: emperyalist odaklar ve bölgesel güçler. Bu devletlerin “Amerikan emperyalizmi cephesi”nde (1) ittifak hâlinde olanlarının da iç çelişkilerinin gözle görülürlüğünün savaş içi okumaları daha da güçleştirdiği söylenebilir.

Girişi daha fazla uzatmadan meselemize başlayalım.

Rejimi destekleyenler
                                      anahtar I:
                        -Suriye’deki BAAS rejimi-

Suriye bağımsızlığını 1946 yılında Fransa’dan kazandı. Ülkede 1970’e dek geçen dönem aynı zamanda bir seri askeri darbeler sürecidir. Bu dönem, Hafız Esad’ın 1970’teki “parti içi darbesi”yle sona erdi -BAAS 1963’ten beri iktidardaydı-. Hafız Esad, 1971 yılında tek aday olarak girdiği referandumdan Cumhurbaşkanı olarak çıktı. Hafız Esad’ın 10 Haziran 2000’deki ölümünden sonra yerine oğlu Beşar Esad geçti. Beşar Esad’ın Cumhurbaşkanı olabilmesi için o yıl anayasada bir değişiklik yapılacak ve Suriye Arap Cumhuriyeti’nde devlet başkanı olabilmek için gerekli yaş olan 40, 34’e indirilecekti.

BAAS, yani Arap Sosyalist “Baas” (Diriliş) Partisi. Parti, adından da anlaşılacağı üzere “sosyalizan” eğilimleri olan Arap milliyetçisi bir örgütlenme. Bu örgütlenme, aynı zamanda Arap coğrafyasının en kuzeyinde ve Mağrip’te güçlü bir siyasal yönelimi ifade eden “Arap sosyalizmi” akımının da bir parçası.

Türkiye’de BAAS rejimi ile ilgili “bilinen” iki şey var. Bir, bu rejim bir Alevi hükümranlığıdır; iki düzen tek partilidir. Özellikle birinci yargı olmak üzere her iki “bilgi” de önemli oranda yanlışlar içeriyor. Zira bir, Suriye’deki yönetimde mühim bir Sünni ağırlığı var. Ayrıca “sokaktaki adam” penceresinden bakıldığında da Esad’ı destekleyenler sadece Aleviler -ve yanı sıra Şiiler- değil. Ciddi bir Sünni nüfus ile Hıristiyan ve Dürzilerin çoğunluğu da rejimin arkasında saf tutuyorlar.

                                       Anahtar II:
                     – Suriye’nin etnik ve dini yapısı-

Bu ara notta, daha net bilebildiğimiz dini yapıyı şuraya önce yazalım:
% 74 Sünni, % 11 Alevi (Alawi), % 10 Hıristiyan, % 3 Dürzi, % 1 İsmaili-Şii ve % ~ 1 diğer (100 bin Caferi-Şii, 15-20 bin Ezidi, + – 5 bin Sabii [1.250 aile] ve 200 [iki yüz] Musevi).

Bu yazıyı yazan değil de okuyan kişi olsaydım, bu veriler beni tatmin etmezdi, o hâlde, mezhebi/alt mezhebi verilere de inelim.

Yanlış bilgi vermek istemem ama Suriye’deki Sünni Kürtler Şafii; Sünni Araplarsa çoğunlukla Hanefi diye biliyorum.

Alttaki harita da kanıtım olsun.

Madhhab_Map2

İslam mezhep haritası

İslam mezhep haritası

Sünni

açık yeşil: Hanefi

lacivert: Şafii

koyu yeşil: Hanbeli

turkuvaz: Maliki

Şia

sarı: İsmaili

açık kahverengi: Caferi

koyu kahverengi: Zeydi

kırmızı: Diğerleri (Alevi, Ehl-i Hakk vs. gruplar)

Harici

mor: İbadi (Hariciliğin yaşayan tek mezhebi)

kaynak: en.wikipedia.

Hıristiyanlara gelirsek; bu nüfusun % 45’i Antakya Patrikhanesi’ne bağlı Rum Ortodoks (Arap Ortodoks), % 27’si Süryani (Süryani Kadim Ortodoks Kilisesi), % 16’sı Katolik (2), % 8’i Ermeni Apostolik ve azca bir miktarı da Nasturi ile Protestan.

syr

Etnik Yapı

Ülkenin etnik yapısıyla ilgili verilerse pek net sayılmaz, tahmin ve iddiaları şöyle toparlamaya çalışalım: % 77-83-90 Arap, % 9-10 Kürt, 100.000-200.000 ile 750 bin, 1,5 milyon hatta 3,5 milyon (!) Türkmen (Türk/Azeri), 877 bin-1,2 milyon Süryani/Asuri, 190 bin Ermeni, 100 bin Çerkes, 1.500 Rum ve az sayıda Fransız. Bu yerli unsurlar dışında ülkede savaş öncesinde 400 bin Filistinli ve 1,3 milyon Iraklı mülteci de vardı.

Anahtar metinden önce, Suriye rejimiyle ilgili Türkiye’de “bilinen”lerden birinin de “ülkedeki tek parti yönetiminin varlığı” olduğunu söylemiştik. Aslında bu da kısmen yanlış çünkü Suriye’de Hafız Esad döneminden beri, BAAS etrafında birleşmiş bir koalisyon yönetimi var. Buna da Ulusal İlerici Cephe deniyor.

Ulusal İlerici Cephe bileşenleri ise şu partiler: BAAS, Arap Sosyalist Hareketi, Arap Sosyalist Birliği, Suriye Komünist Partisi (Khalid Bakdash fraksiyonu), Suriye Komünist Partisi (Yusuf Faisal fraksiyonu), Suriye Demokratik Birlikçileri, Demokratik Sosyalist Birlikçi Parti, Sosyalist Birlikçiler, Arap Demokratik Birlikçi Partisi, Ulusal Yemin Hareketi.

                                        anahtar III:
           -Suriye Parlamentosu’nda sandalye dağılımı-

Hükümet: Ulusal İlerici Cephe: 168 (BAAS 134, Sosyalist Birlikçiler 18, SKP [Bakdash] 8, SKP [Faisal] 3, Ulusal Yemin Hareketi 3, Arap Sosyalist Birliği 2).

“Muhalefet”: Özgürlük ve Değişim için Halk Cephesi (Suriye Sosyal Milliyetçi Partisi 4, Halkın İradesi Partisi 2)

Bağımsız vekiller: 77

 

BAAS’ın müttefikleri


160px-Logo_of_the_Ba'ath_Party

BAAS-Suriye Bölgesi amblemi

Suriye ordusu (aktif ve rezerve askerleriyle 750 binden fazla personeli olması gerek. Savaşta aktif asker sayısı ise 178 bin) ve ona bağlı resmi milis örgütlenmeleri Ulusal Savunma Gücü (Quwat ad-Difāʿ al-Watanī. 80-100 bin personel), Halk Ordusu (Al-Jaysh al-Sha’bi. Alevi ve Şii ağırlıklı 100.000 asker), Çöl Şahinleri (Suqur al-Sahara), BAAS Tugayları ( Katā’ib al-Baʿth. 7 bin kişilik bir güç), Liwa Dhu al-Fiqar ve “gayr-ı resmi” örgütlenme -Türkiye’de sevilen deyimle bir nevi “derin devlet”- Shabiha (İngilizce ve Türkçe kaynaklarda “Hayaletler?” diye geçiyor ama “halk”la ilişkili bir isim olması da olası?) dışında Esad’ı destekleyen örgütler şöyle;


Syrian_Resistance_SSI.svg

Muqāwamat al-Sūriyah (Suriye Direnişi): AKP basının bir ara yazıp, çizdiği “Hatay Kurtuluş Ordusu” (!) bu örgüt oluyor. Batı basınında da erken dönemde İskenderun Livası Halk Kurtuluş Cephesi adıyla geçtiği de olmuştu. Eski THKP-C Acilciler önderi Mihraç Ural önderliğindeki milis örgütlenmesi ağırlıkla Antakyalı Arap Alevi gönüllülerden oluşuyor olmalı. Örgüt, Acil’in bir devamı ya da kolu değil, zira Acil diye bir örgüt artık namevcut. Antakya-Lübnan arasında savaşan yapı için “Marksist-Leninist” diye kati bir yargı koymak da doğru gibi durmamakta, keza örgüt bir gönüllü savaşçılar birliği fakat herhâlde solculuğun belli bir ağırlığı da hissediliyordur. Çok fazla bilgi sahibi olmadığımız yapının 2 bin kişilik bir askeri gücü olduğu söyleniyor.


200px-Hezbollah_Flag

Hizbullah: Lübnan Hizbullahı. Anti-emperyalist, anti-siyonist Şii örgütlenme. Dünyanın en karmaşık dini/etnik/siyasi haritasına sahip ülkelerinden Lübnan’daki en önemli örgütlenmelerden biri. Lübnan’da parlamentoda 12, kabinedeyse iki üyeye sahipler. Hizbullah’ı “kökten dinci” diye yaftalayıp diğer İslami organizasyonlarla aynı kefeye koymanın “haksızlık” olduğunu bir ara not olarak belirtmeliyiz. Örgütün çok sayıda “seküler”, hatta Hıristiyan destekçisi olduğu bir vaka.

Hizbullah, Suriye’de Kata’ib Hezbollah (KH. Hizbullah Taburları) adıyla çarpışıyor. Irak’ta da savaşan Hizbullah’ın Suriye’de 2 bin askeri olduğu söyleniyor.


FHKC-GK: Filistin Halk Kurtuluş Cephesi-Genel Komuta. 1968’de FHKC’den kopan bir örgüt. FHKC’ye göre sağda kalıyor. FHKC-GK’nın ana karargahı Şam’da.


Pflp_logo

FHKC: al-Jabhah al-Sha`biyyah li-Taḥrīr Filasṭīn. Filistin Halk Kurtuluş Cephesi. Marksist-Leninist örgüt. Esad’a açık destek veren Filistinli örgütlerden biri de FHKC. Filistin meclisinde üç vekili olan FHKC’nin Suriye Savaşı’ndaki askeri rolü anladığım kadarıyla FHKC-GK’dan daha geride. Ayrıca FHKC, Kobane ile ilgili bir destek bildirisi de yayınlamıştı.


200px-Badr_Organisation_Political_Logo

Bedir Tugayı: Ya da Bedir Örgütü. Iraklı Şii-İslamcı örgüt. Irak’ta yasal bir parti olan örgüt, daha önce de Irak-İran Savaşı’nda, 1991 Irak-Kürt Savaşı’nda ve Irak Savaşı’nda Saddam’a karşı savaşmıştı. Hâlen Irak İç Savaşı’nda hükümeti destekleyen bir taraftır.


Al Abbas Tugayı: Liwa Abu al-Fadl al-Abbas. Iraklı Şii-İslamcı örgüt. Suriye Savaşı’nda 10 bin askeriyle sahada olduğu söyleniyor. Irak İç Savaşı’nda da hükümet tarafında.


Asa’ib Ahl al-Haq (AAH): Ya da “Khazali Ağı” ve Haidar al-Karar Tugayı. Irak kökenli Şii-İslamcı bir hareket. Asıl adının “Hakk’ın Birliği” gibi bir anlamı var. Savaşçılarının çoğu Irak’ta bir kısmı Suriye’de.


200px-Flag_of_the_Syrian_Social_Nationalist_Party.svg

Suriye Sosyal Milliyetçi Partisi (SSNP): Al-Ḥizb Al-Sūrī Al-Qawmī Al-‘Ijtimā’ī. Direnişin en önemli güçlerinden. Seküler, anti-emperyalist, anti-siyonist, pan-Suriyeci koyu milliyetçi bir örgütlenme. Ekonomik olarak anti-sosyalist, anti-kapitalist “üçüncü yol”cu bir çizgide olduklarını belirtiyorlar. SSNP (yaygın bilinen İngilizce kısaltması), daha önce Ulusal İlerici Cephe’nin (BAAS ittifakının) bir parçasıydı fakat Mayıs 2012 seçimlerinden önce ayrılıp, “muhalefet”e geçti. Ancak örgüt savaşta Esad’ı destekliyor -Cumhurbaşkanlığı seçiminde de desteklemişti-. 1932’de kurulan örgüt coğrafyanın en etkili ve dinamik güçlerinden biri; Suriye Parlamentosu’nda 4, Lübnan Parlamentosu’nda 2 ve Suriye kabinesinde 2 temsilcileri var. Parti, Ürdün, Filistin ve Irak’ta da örgütlü.


800px-SadheeSYRIA

Büyük Suriye

 


200px-Flag_of_Promised_Day_Brigades.svg“Vaat Edilmiş Gün Tugayı”: Liwa al-Youm al-Mawud. Muqawimun, Mehdi Ordusu gibi adlarla da anılıyor. Aslında Mehdi Ordusu’nun özel bir koludur. Irak Savaşı sırasında ünlenen Şii lider Muqtada al-Sadr’ın örgütü. Irak ve Suriye’de 5 bin kişilik bir güç. Çok büyük bir silahlı güç olan Sadrist Hareket’in Irak’ta 40 vekili var.


Arap Milliyetçisi Muhafızlar: Suriye’nin yanı sıra Yemen, Mısır, Irak, Tunus, Filistin ve Lübnan’dan gönüllü savaşçıların oluşturduğu askeri bir güç. Libya İç Savaşı ve Irak Savaşı’nda da savaştılar. Laisist ve Pan-Arapçılar. 1000 kişilik bir güçleri var.


Jaysh_al-Muwahhideen_Logo
– “Tektanrıcılar Ordusu“: Jaysh al-Muwahhideen veya Jaysh Abu Ibrahim. Suriyeli Dürzi örgütü.


Emblem_of_the_Palestine_Liberation_Army.svg

Filistin Kurtuluş Ordusu: El Fetih/ Filistin Kurtuluş Örgütü’nün askeri kanadı. 411. Tugay’la Suriye’de savaşıyor. Fetih kendini “sosyal-demokrat” ve seküler olarak tanımlayan bir örgüt. Suriye’deki savaşın öne çıkan güçlerinden olan FKO, Mısır ve Irak’ta da savaşıyor ve elbette ki Lübnan’da da örgütlü.


Fatah al- İntifada: Yine FKÖ’nün Suriye’de savaşan bir kolu. Suriye, Batı Şeria, Lübnan ve Ürdün’de toplam 3 bin- 3 bin 500 kişilik bir gücü var.


Arap Demokratik Partisi: Al-Hizb Al-‘Arabi Al-Dimuqrati. Lübnanlı Alevi “Arap-sosyalist” örgütü. Suriye’deki silahlı direnişe katılan örgüt Lübnan’da yasal bir parti.


Husiler: Asıl adı ash-Shabāb al-Mū‘min (İnançlı Gençlik). Fakat daha çok Husi aşiret adıyla anılıyorlar. Liderleri Bedreddin el-Husi. Yemen’in en önemli siyasi odaklarından olan, Zeydi (?) mezhebinden Şii-İslamcı örgütlenme. Örgüt anti-emperyalist ve anti-Sionist bir yapıya sahip. Yemen’in kuzeyinde etkinler. Örgütün Caduriye/Jarudilik ekolüne geçerek, Zeydiye’den (5 İmamcılık) Caferiliğe (12 İmamcılık) yakınlaştığı söyleniyor fakat açıkçası pek bir malumatım yok. 21 Şubat 2012’de Ali Abdullah Salih’in devrilmesiyle sonuçlanan Yemen İsyanı’nda Husiler muhalefetle birlikte hareket ettiler. Fakat burada ilginç olan nokta Yemen’in 1990 yılındaki birleşmesinden sonraki yönetimi bildiğim kadarıyla Zeydi ağırlıklıydı -daha eski emirlikler döneminde de öyleydi- bugün gelen yönetimin ise Sünni rengi ağır basıyor -Yemen’in % 60/65’i Sünni, % 35/40’ı Şii. Sünniler ağırlıkla Şafii, ancak Maliki ve Hanbeliler de var. Şiilerin çoğu Zeydi fakat İsmaili ve Caferiler de var-. Bugünse Husiler mevcut yönetime karşı da şiddetli bir savaş yürütüyor, militanların Sana’yı aldıkları veya şehre ilerledikleri yönünde haberler geçiliyor.


Halk Komiteleri: 2 bin – 5 bin kişilik bir güce sahip Alevi, Hıristiyan, Dürzi ve Şii ağırlıklı bir milis gücü.


Liwa al-Quds: Muhtemelen Filistin kökenli bir örgütlenme (?).


Faylak Wa’ad al- Sadiq: Hizbullah’a bağlı.


Mavros Krinos: Yani “Kara Zambak”. Yunan neo-faşist örgütü. Yunan neo-Naziler daha önce de Bosna Savaşı’nda Sırp saflarında yer almışlardı.


Slav Kolordusu: İngilizce adıyla Slavonic Corps, Rusça adıyla Славянский Корпус (Slavianskii Korpus). Ekim 2013 itibariyla Suriye’de 267 kişilik bir güçle yer alıyorlarmış. Anladığım kadarıyla Rus ordusuyla gayr-ı resmi bir bağı var. Benzer yapılar daha önce Tacikistan İç Savaşı ve İkinci Çeçen Savaşı’nda da savaşmıştı.


200px-Dhkp.svg

DHKP-C: Devrimci Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi. İngilizce wikipedia’daki ilgili kaynakta DHKP-C’nin BAAS’ı destekleyen “askeri güçler”den biri olduğu yazılıysa da DHKP-C’nin Suriye’de operasyonel bir gücü olup, olmadığına dair bir veri yok. Fakat Türkiye solu içinde DHKP-C’nin Esad yönetimine en açık desteği veren -sanırım- tek örgüt olduğu da biliniyor. Ancak Parti-Cephe’nin Suriye’ye gerilla göndermesine dair “fısıltı gazetesi”nden başka bir kaynak mevcut değil. Ayrıca DHKP-C’nin Türkiye ve Türkiyeli gurbetçilerin yaşadığı ülkeler dışında Yunanistan, Ukrayna ve Suriye’de örgütlü olduğunun bilindiğini de yazalım. Son olarak Parti-Cephe’nin Türkiye’de gerçekleşen ve kırktan fazla insanın yaşamını yitirdiği “Kobane eylemleri”nde Kürt hareketiyle belli alanlarda ortak hareket ettiğini de ekleyelim.


Rejimi destekleyen aşiret örgütlenmeleri: al-Berri aşireti (Sünni/Halep), Tayy aşireti (Coğrafyada yaygın bir aşiret. Çözebildiğim kadarıyla çoğu özgün bir Şii inancından fakat bir kısmı Sünni), al-Jihesh/al-Jabouri aşireti (Çoğu Sünni, pek azı Şii Iraklı aşiret).


Rejimi destekleyen devletler: Rusya, İran (Niru-ye Qods [Kudüs Gücü] ve Basij kuvvetleriyle), Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti, Irak’taki merkezi Şii yönetimi ve Venezüela. Bildirilene göre Venezüela salt askeri eğitim yardımı yapıyor.


 

dipnotlar:

(1) Amerikan çıkarı ittifakı: Türkiye, Katar, Suudi Arabistan, Libya, Birleşik Krallık ve Fransa. Bu pakt ya da paktın bazı unsurları, “ana akım” muhalefet (başta ÖSO olmak üzere, İC, El Nusra ve diğerleri) dışında Kürt hareketiyle de yakınlaştı.

(2) Suriye’deki Katolikler; Melkit (bir tür Süryani-Katolik), Ermeni Katolik, Maruni, Latin Katolik, Süryani Katolik ve Keldani kiliselerine devam ediyorlar.
→ Suriye’de savaşan örgüt isimleri ve ittifaklarla ilgili tam listeler için, bizim de bu yazıyı yazarken yararlandığımız şu kaynağa bakınız: http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_armed_groups_in_the_Syrian_Civil_War