Readingi Xapisxanaşi Balladi / Reading Hapishanesi Baladı / The Ballad of Reading Gaol (V – VI )

ma-V-ani

Yasapeşi xukmik mtini on i
Vana m3xade’ni va mişk’un;
Na-mişk’un ham xapisxanas
Erk’ina st’eri k’evi on iri k’odape,
Ar 3′ana şuk’u gumz’e’n ir ndğa
Var içoden do igunz’en 3′ana.

Kabili’k, Xabili na-oğurinu
Ndğaşen-doni var içodu 3′una
Hişo çi k’oçik k’oçis na
Dodu iri yasapek
Yekten adalet’i-dixo a on3ore st’eri
Çala k’oşk’uğams do ot’oç’ams k’ak’ala.

Na-mişk’un a mutxa ti kon
-Ot’i uşk’ut’an şk’imi st’eri irik ti-
K’oçik, cumalepes na-oğodams
K’riste manceşk’uni moz’iras deine
Oncğoreşi tuğulapete,ğoberepete
Na-ixenes iri xapisxanape.

Neperepe mjora-oğinde dodgutes,
Loya tutaste m3′up’i doyes,
Ceennemi haşo dimpules
Na-es iri p’iat’i mutxape
K’oçibereşan, Ğormotişi bereşan
Ompulu a vorsi kobeceres.

Ğurz’uloni mt’ape st’eri xavinobape
İrden xapisxanaşi t’aronis,
İçoden hak, ziani diyen
Vorsi mu uğun-na k’oçis:
Ek’nas 3adums peri-dixo a bgara
Mçvalumuşi on umeşvenoba.

Ucareli naşk’uman mk’ut’eri 3′ulu bere
Seri-ndğaleri p’anda obgarinaman,
Di3aman badi do didalepes,
Umenceloni gragaduman, lalaxis ç’epxe ceçaman;
Keyoxuneri do eyust’uneli 3′op’xuman
Mitik ti ar lak’ide var az’it’en.

M3′up’i, lebiyari ar xale st’eri
Na-molomixunes iri xucrepe;
Sk’uderi ğuraşi na-gont’ams şvacimuşi
Amulun iri ğormaşen do miğurz’ulinams
K’oçişi maşina şexvet’işen-çk’va
Mkvams do ikums ç’ut’a iri mutxa.

Na-pşumt p’rik’e 3′ariş tudes
P’iat’i do ç’aberi a ntxolo 3′ordun,
O3′onaşete na-i3′onen mt’xorari cari
Ç’aç’alams p’icis do pşer’on k’iri,
Nciri va miğunan, oras p’alak’areri,
Gverdi gon3′eri tolite golulun seri.

Z’eifi a Ucaroba’te xanç’eni U3′aroba
3′i3′ila st’eri mik’oraman xuraşk’uni
Oşk’omalepes var ma3adapunan.
Ndğaleris kva-ocaxişen na-ep’3′it’
Kvalepes numgus seris gurişk’uni.
Hişeni k’rima voret do mayeran ini.

Seri gurepeşk’unişi doloxes
Ndğaleri xucrepeşk’unis
Mat’k’abepe ixmaren, t’oyçepe işk’oren;
İrik sk’udun ceennemimuşi.
Mşk’urina meçams unenoba, rezil’on
Daha ti xav’on çanepeşan p’rinz’işi.

Ucişk’unis msk’va, loya a nena
Na-mipurçoleran a Alla’ş k’oçi var on;
Ek’na-ğormaşen na-mi3aduran jur toli
Ğedari, nep’re do doği st’eri ini;
Ham m3′upi elak’axas goç’ondrineri,
K3un goi do xurapeşk’uni.

3′ulu oz’iramuşen, uk’oçobaşen
İjangen Sk’udaşi zenciri;
Kimik meyoçams do ibgars kimi
Kimik nena va axenen, p’anda misa
Mara loya’nu Ğormoti’şi yasa
Himus at’axen o guri-kva.

Gorum xucres, gorum avlas
Ğedareburi na-it’axen iri guri,
Doloxemuşis sumbuli-yağiş şura
Cuzzamlipeşi oda na-opşams
Larik na Manceşk’unis meçams
Him didaşi t’axeri angi’n.

İxelas o t’axeri gurite Ğormotişi
Msk’vanoba na-k’azanumanpe!
Vana k’oçis muç’o az’iren mtinoba
Goişen ot’oçams do xavinoba ?
E do a guri t’axeri var-t’ana
Amulun i p’ot’e K’rist’e gurepeşa?

Mt’uri tolepemuşi nk’ali na-diyu
Alimuşi t’oyçişen mç’ita do mbareri,
Gomçvalupek bile Cennet’işa
Na-oyonams xvamberi xepe çuman.
Na-ipişmanen t’axeri gurepes
Sva az’irenan K’rist’eşi yanines.

Gza go3′iras gza-gondineri gois,
İni xami na-ok’açums xepes
Di3xiri lebi pağas dei
Yasa na-k’it’xams mç’itali k’oçik
Meçu dort’u himus sum dolononi ora
Sum dolononi ora… sum doloni-ç’ut’a…

Di3xilyari çilambrepete pağu
Pulandi na-ok’açums di3xilyari xe
E do di3xiri xvala di3xirik pağums
Arxvala çilambri k’oçi vorsi uyams;
Kabili’şi xepes mç’ita lebepe
K’rist’e’şi semboli st’eri kçe.

ma-VI-ani

Readingi noğaşi xapisxanas
Oncğoreşi a xavi orome on,
K’rima a k’oçik ncas hik;
Palurişi k’ibrepe xvat’u himu,
Jgureri a dorçalas konuk’ores
Yoxomuşi var nç’arums sap’ules.

Naşk’vit moxt’aşa velen3a ndğa
K’aobate meyocinas hik
Var diç’irs lalaxeburi bgara
Axi oxenuşi do ok’ore3xuşi
Ğuru,diç’urt’u ğuramuşi
Oropamuşi na-oğurinu k’oçişi.

Uci momçit lak’idepeşk’imis a vorsi
İrik ağurinen oropamuşi
Kimik a 3adamuşite ikums hamu
Kimik ti an3′alaburi lak’idepete;
Mşk’urinacepek goxelute oğurinams
Guronepek didixami ceçamute.
……………………………….

Turkuri (Türkçe)

V

Yasaların yargısı doğru mudur
Ya da yanlış mıdır bunu bilemem;
Bildiğim tek şey bu hapishanede
Demir gibi sağlamdır tüm duvarlar,
Bir yıl kadar uzundur her geçen gün
Yıl bitmek bilmez, uzadıkça uzar.

Kabil’in Habil’i öldürdüğü
Günden beri hiç dinmedi acılar
Çünkü insanların insanlar için
Koymuş olduğu bütün yasalar
Tıpkı adaletsiz bir kalbur gibi
Taneyi eleyip samanı tutar.

Bildiğim başka bir şey de var
-Ki bilmeli benim gibi herkes de-
İnsanın kardeşlerine ettiğini
İsa Efendimiz görmesin diye
Utanç tuğlalarıyla, parmaklıklarla
Örüldü yapılan her hapishane.

Parmaklıklar güneşi engelledi,
Kararttılar tatlı ay ışığını,
Cehennemi böyle ört bas ettiler
Yaptıkları bütün iğrenç şeyleri
İnsanoğlundan, tanrının oğlundan
Gizlemeyi ustaca başardılar.

Zehirli otlar gibi kötülükler
Büyür hapishanenin havasında,
Yok olur burada harcanıp gider
İyi olan ne varsa insanda:
Kapıyı tutar soluk bir keder
Umutsuzluk bekçiliğini yapar.

Aç koyarlar ürkmüş küçük çocuğu
Gece gündüz sürekli ağlatırlar,
Gülüp eğlenirler yaşlı insanla,
Güçsüzü döver,aptalı kırbaçlarlar;
Çılgına çevirir,deli ederler
Kimse tek söz söyleyemez onlara.

Karanlık kirli bir kenef gibidir
Kapatıldığımız bütün hücreler;
Yaşayan Ölümün kokmuş soluğu
Girip her delikten bizi zehirler,
İnsan makinesi Şehvet’ten başka
Her şeyi öğütüp un ufak eder.

İçtiğimiz acı suyun dibine
İğrenç ve yapışkan bir tortu çöker,
Teraziye tartılan küflü ekmek
Kireç doludur,ağızda kıtırdar,
Uyku yoktur,zamana yalvararak,
Gece yarı açık gözlerle geçer.

Cılız bir Açlık’la yeşil Susuzluk
Yılan gibi sarsa da gövdemizi
Yiyeceklere göz bile atamayız.
Gündüz taşocağında söktüğümüz
Taşlara döner gece yüreğimiz.
Asıl bunlar üşütür,kahreder bizi.

Gece kalbimizin derinliğinde
Sabah hücrelerimizin içinde
Matkaplar işler,sicimler kesilir;
Kendi Cehenneminde yaşar herkes.
Korkunçtur sessizlik,daha rezildir
Pirinç çanların seslerinden bile

Kulağımıza yumuşak,tatlı söz
Fısıldayan tek Allah’ın kulu yok;
Kapı deliğinden bakan iki göz
Acımasız,katı,buz gibi soğuk;
Bu karanlık izbede,unutulmuş
Çürür ruhlarımız ,bedenlerimiz.

Aşağılanmaktan,insansızlıktan
Paslanır böylece Ömrün zinciri;
Kimi lânet yağdırır,ağlar kimi
Kimi çıt çıkarmaz,sürekli susar
Ama tatlıdır Tanrı’nın yasası
Taş bir kalbi bile kırıp parçalar.

İster hücrelerde ister avluda
Hoyratça kırılan her insan kalbi
İçindeki sümbül yağı kokusu
Cüzamlının odasını dolduran
Hazineyi efendimize sunan
O yaşlı kırık kabıdır.

Ne mutlu kalbi kırılıp Tanrının
Bağışını kazanan insanlara !
Yoksa kişi nasıl bulur doğruyu
Arındırıp günahlardan ruhunu?
Çünkü eğer bir kalp kırılmamış olsa
Girer mi hiç onun içine İsa ?

Yaban gözleri kaskatı kesilmiş
Boynu ip yüzünden kıpkırmızı,şiş,
Hırsızları bile Cennete kadar
Götüren kutsal elleri bekliyor
Çünkü pişman olan kırık kalplerin
İsa indinde her zaman yeri var.

Yol göstersin yoldan çıkan ruhuna,
Soğuk bıçağı tutan elindeki
Kan lekesi temizlesin diye
Yasayı okuyan kırmızılı adam
Üç haftalık zaman vermişti ona
Üç haftalık zaman … üç küçük hafta.

Kanlı gözyaşlarıyla temizledi
Çeliği tutan kanlı ellerini
Çünkü kanı yalnızca kan temizler
Ancak gözyaşı sağaltır kişiyi;
Kabil’in elindeki kızıl lekeler
İsa’nın işareti gibi ak şimdi.

VI   
Reading kentinin hapishanesinde
Yüz karası bir utanç çukuru var,
Zavallı bir adam yatıyor orda;
Alevin dişleri kemirmiş onu,
Kavurucu bir örtüye sarmışlar
Adı bile yazmıyor mezarında.

Kıyamet gününe kadar bırakın
Huzur içinde yatsın uyusun
Anlamı yok aptalca ağlamanın
İç geçirmenin,matem tutmanın
Öldü,çünkü ölmesi gerekliydi
Sevdiğini öldüren adamın

Kulak verin sözlerime iyice
Herkes öldürebilir sevdiğini
Kimi bir bakışıyla yapar bunu
Kimileri dalkavukça sözlerle;
Korkaklar öpücük ile öldürür
Yürekliler kılıç darbeleriyle.
……………………………………
orijinal metin;

The Ballad of Reading Gaol

V

I know not whether Laws be right,
Or whether Laws be wrong;
All that we know who lie in goal
Is that the wall is strong;
And that each day is like a year,
A year whose days are long.

But this I know, that every Law
That men have made for Man,
Since first Man took his brother’s life,
And the sad world began,
But straws the wheat and saves the chaff
With a most evil fan.

This too I know—and wise it were
If each could know the same—
That every prison that men build
Is built with bricks of shame,
And bound with bars lest Christ should see
How men their brothers maim.

With bars they blur the gracious moon,
And blind the goodly sun:
And they do well to hide their Hell,
For in it things are done
That Son of God nor son of Man
Ever should look upon!

The vilest deeds like poison weeds
Bloom well in prison-air:
It is only what is good in Man
That wastes and withers there:
Pale Anguish keeps the heavy gate,
And the Warder is Despair

For they starve the little frightened child
Till it weeps both night and day:
And they scourge the weak, and flog the fool,
And gibe the old and grey,
And some grow mad, and all grow bad,
And none a word may say.

Each narrow cell in which we dwell
Is foul and dark latrine,
And the fetid breath of living Death
Chokes up each grated screen,
And all, but Lust, is turned to dust
In Humanity’s machine.

The brackish water that we drink
Creeps with a loathsome slime,
And the bitter bread they weigh in scales
Is full of chalk and lime,
And Sleep will not lie down, but walks
Wild-eyed and cries to Time.

But though lean Hunger and green Thirst
Like asp with adder fight,
We have little care of prison fare,
For what chills and kills outright
Is that every stone one lifts by day
Becomes one’s heart by night.

With midnight always in one’s heart,
And twilight in one’s cell,
We turn the crank, or tear the rope,
Each in his separate Hell,
And the silence is more awful far
Than the sound of a brazen bell.

And never a human voice comes near
To speak a gentle word:
And the eye that watches through the door
Is pitiless and hard:
And by all forgot, we rot and rot,
With soul and body marred.

And thus we rust Life’s iron chain
Degraded and alone:
And some men curse, and some men weep,
And some men make no moan:
But God’s eternal Laws are kind
And break the heart of stone.

And every human heart that breaks,
In prison-cell or yard,
Is as that broken box that gave
Its treasure to the Lord,
And filled the unclean leper’s house
With the scent of costliest nard.

Ah! happy day they whose hearts can break
And peace of pardon win!
How else may man make straight his plan
And cleanse his soul from Sin?
How else but through a broken heart
May Lord Christ enter in?

And he of the swollen purple throat.
And the stark and staring eyes,
Waits for the holy hands that took
The Thief to Paradise;
And a broken and a contrite heart
The Lord will not despise.

The man in red who reads the Law
Gave him three weeks of life,
Three little weeks in which to heal
His soul of his soul’s strife,
And cleanse from every blot of blood
The hand that held the knife.

And with tears of blood he cleansed the hand,
The hand that held the steel:
For only blood can wipe out blood,
And only tears can heal:
And the crimson stain that was of Cain
Became Christ’s snow-white seal.

VI

In Reading gaol by Reading town
There is a pit of shame,
And in it lies a wretched man
Eaten by teeth of flame,
In burning winding-sheet he lies,
And his grave has got no name.

And there, till Christ call forth the dead,
In silence let him lie:
No need to waste the foolish tear,
Or heave the windy sigh:
The man had killed the thing he loved,
And so he had to die.

And all men kill the thing they love,
By all let this be heard,
Some do it with a bitter look,
Some with a flattering word,
The coward does it with a kiss,
The brave man with a sword!

Esasi T’ek’st’t’i:Oscar Wilde
Turkurişen Lazurişa golaktalu: İsmail Güney Yılmaz
İnglisurişen Turkuris golaktalu: Tozan Alkan

Orijinal Metin: Oscar Wilde
Türkçeden Lazcaya çeviren: İsmail Güney Yılmaz
İngilizceden Türkçeye çeviren: Tozan Alkan

Kaynak: Wılde, Oscar, Reading Hapishanesi Günlüğü, Bordo Siyah Yayınları, İstanbul, 2004

09.07.2011/ANKARA – LazuriNena.Com