İran, dinî yönden oldukça homojen sayılabilirse de (Şiî ağırlıklı. Belucîler ve Kürtlerin çoğu Sünnî. Az sayıda Hristiyan, Musevi, Zerdüşt, Bahai), etnik açıdan ciddi bir çeşitlilik arz eden bir ülke. Öyle ki, ülkenin “hâkim unsuru” olan Farslar mutlak bir çoğunluk oluşturmazlar.

Fakat bu duruma karşın İran’da büyük boyutta bir etnik çatışma hâlinden söz edilemez. Ulusal mücadelede öne çıkan Kürtlerin gerilla savaşı diğer Kürt parçalarına kıyasla düşük yoğunlukludur (PJAK, IKDP, Komala, PAK). Belucî ve Arapların silahlı mücadelesi ise cılızdır. İran’ın Farslardan sonra en büyük halkı olan Azerilerde bir Türk/ Azeri milliyetçiliği görülse de, bu halkın “bozkurt”lu kitlesel eylemleri daha çok barışçıl bir çizgide cereyan eder ve bunlar İran otoritelerinden/ basınından vesaire ayrımcı söylem ve uygulamalar mevzubahis olduğunda ortaya çıkar.

Öte yandan İran’daki Azerbaycanlıların, gerek din itkisiyle, gerekse de tarihsel süreç gereği kendilerini diğer halklara göre daha İran’a ait hissettiklerinin de altını çizmek gerekir. Azeriler, sosyal, siyasal, ekonomik alanlarda İran toplumuna entegredir.

Aşağıdaki istatistikleri Azerbaycanca Vikipedi’nin eyaletlere ya da “iller”e (Farsça: Ostan) dair sayfalarından derledim. Kaynak olarak Tahran’da bir enstitünün bastığı, web erişimi olmayan Farsça bir kitap gösteriliyor.

Herkesin Azerbaycanca Vikipedi’den ulaşabileceği bu verilerin derli toplu olarak elimin altında olmasını istedim.

Toparlamışken, sizlerle de paylaşmayı arzu ettim.

Bu küsuratlı oranların ne kadar sahih, yüzde yüz doğru olabileceğini ise bilemiyorum.

 

1) Batı Azerbaycan (3.265.219)

Azeri: % 76,20

Kürt: % 21.70

Fars: % 0,80

Diğer: % 1 (Ermeni, Asuri vs.)

Sınıflandırılmamış: % 0,30

 

2) Doğu Azerbaycan (3.603.456)

Azeri: % 97,80

Fars: % 1,40

Kürt: % 0,20

Diğer: % 0,20 (Talişler vs.)

Sınıflandırılmamış: % 0,40

 

3) Erdebil (1.257.624)

Azeri: % 98,20

Taliş: % 0.70

Tat: % 0.60

Kürt: % 0,40

Sınıflandırılmamış: % 0.10

 

4) Kürdistan (1.603.011)

Kürt: % 97,80

Fars: % 0.60

Azeri: % 0.30

Sınıflandırılmamış: % 1,30 (Lurlar ve Asuriler de yaşıyor)

 

5) Zencan (1.057.461)

Azeri: % 98,40

Fars: % 1.10

Sınıflandırılmamış: % 0,50 (Tatlar ve Kürtler de yaşıyor)

 

6) Gilan (2.480.874)

Gilakî (ve Talişler): % 85,9

Azeri: % 7,9

Fars: % 4,50

Kürt: % 0.9

Arap: % 0.2

Sınıflandırılmamış: % 0.6 (Türkmen, Rum, Ermeni, Çingene, Tat, Yahudi gibi unsurlar da var)

 

7) Kirmanşah (1.952.434)

Kürt: % 92.50

Fars: % 4.20

Lur: % 0,70

Mazenderanî: % 0.60

Gilakî: % 0.50

Arap: % 0.50

Diğer: % 0.50

Sınıflandırılmamış: % 0.80

 

8) Hemedan (1.738.234)

Azeri: % 58.90

Fars: % 24.30

Kürt: % 10.30

Lur: % 5.40

Arap: % 0.30

Beluci: % 0.30

Diğer: % 0.30 (Yahudiler ve bazı Hristiyan topluluklar)

Sınıflandırılmamış: % 0.20

 

9) Kazvin (1.273.761)

Azeri: % 60.60

Fars: % 18

Tat: % 15

Lur: % 4

Gilaki: % 1.20

Kürt: % 1

Diğer: % 0.40 (Çingeneler vs.)

 

10) Mazenderan (3.283.582)

Mazenderani: % 77,60

Azeri: % 9.40

Gilaki: % 6.20

Türkmen: % 4

Kürt: % 1.10

Fars: % 1

Sınıflandırılmamış: % 0.80 (Aymaklar vs.)

 

11) Tahran (13.267.637)

Fars: % 40.50

Azeri: % 30.30

Mazenderani: % 18.40

Gilaki: % 5.50

Lur: % 2.10

Kürt: % 1.80

Beluci: % 0.10

Diğerleri: % 1.30 (Araplar ve çeşitli milletler)

 

12) İlam (580.158)

Kürt: % 86

Lur: % 10.70

Diğer: % 1.70

Sınıflandırılmamış: % 1.60

 

13) Luristan (1.760.649)

Lur: % 91.50

Fars: % 4.60

Mazendarani: % 1.40

Kürt: % 0.50

Arap: % 0.50

Azeri: % 0.30

Gilaki: % 0.30

Diğer: % 0.50

Sınıflandırılmamış: % 0.40

 

14) Huzistan (4.531.720)

Arap: % 33.30

Fars: % 31

Lur: % 30.20

Azeri: % 2.50

Kürt: % 1

Mazandarani: % 1

Gilaki: % 0.60

Diğer: % 0.20 (Kaşkaylar, Halaçlar vs.)

Sınıflandırılmamış: % 0.20

 

15) Kohgiluye ve Buyer Ahmed (659.099)

Lur: % 90.60

Azeri: % 5

Fars: % 3.60

Sınıflandırılmamış: % 0.80

 

16) Buşehr (1.163.400)

Fars: % 86.50

Lur: % 5.30

Arap: 3.10

Mazandarani: % 1.80

Gilaki: % 1.30

Azeri: % 1

Diğer: % 0.50

Sınıflandırılmamış: % 0.50

 

17) Fars (4.851.274)

Fars: % 80

Azeri: % 10

Lur: % 7.70

Mazenderani: % 1.50

Taliş: % 0.20

Beluci: % 0.10

Arap: % 0.10

Kürt: % 0.10

Sınıflandırılmamış: % 0.20 (Halaçlar da yaşıyor)

 

18) Hürmüzgan (1.776.415)

Fars: % 84.50

Beluci: % 5.90

Arap: % 4.30 (% 10 da deniliyor)

Mazenderani: % 2.50

Kürt: % 0.70

Gilaki: % 0.70

Lur: % 0.70

Azeri: % 0.30

Sınıflandırılmamış: % 0.40

 

19) Merkezî (1.413.959)

Fars: % 70.30

Azeri: % 20.80

Lur: % 3.50

Mazenderani: % 2.10

Kürt: % 1.30

Gilaki: % 1.20

Arap: % 0.30

Diğer: % 1.20 (Halaçlar vs.)

Sınıflandırılmamış: % 0.20

 

20) Kum (1.151.672)

Fars: % 60.40

Azeri: % 25.80

Mazenderani: % 4.20

Gilaki: % 3.10

Arap: % 2.50

Kürt: % 1.70

Lur: % 0.60

Beluci: % 0.40

Diğer: % 0.50

Sınıflandırılmamış: % 0.80

 

21) İsfahan (5.120.820)

Fars: % 80.40

Azeri: % 7

Lur: % 6.20

Mazenderani: % 3.20

Gilaki: % 1.50

Arap: % 1.20

Diğer: % 0.30 (Gürcü, Kaşkay, Ermeni vs.)

Sınıflandırılmamış: % 0.20

 

 

22) Çaharmahal ve Bahtiyari (947.763)

Lur: % 56.30

Fars: % 30.50

Kaşkay: % 12,10

Diğer: % 0.50

Sınıflandırılmamış: % 0.60

 

23) Yezd (1.138.533)

Fars: % 98.60

Arap: % 0.50

Sınıflandırılmamış: % 0.90

 

24) Simnan (702.360)

Fars: % 81.50

Mazenderani: % 14.60

Azeri: % 1.50

Kürt: % 0.80

Lur: % 0.10

Diğer: % 0.80

Sınıflandırılmamış: % 0.70

 

25) Kirman (3.164.718)

Oranlar belirtilmemiş. Çoğunluk Fars. % 15 Lur. Beluciler, ayrca Afşarlar, Halaçlar ve Kaşkaylar.

 

26) Gülistan (1.868.819)

Türkmen: % 40.20

Mazenderani, Gilaki: % 21.40

Fars: % 14.90

Azeri: % 10.90

Beluci: % 8.90

Kürt: % 1.40

Diğerleri: % 2.10 (Gürcü, Kazak, Ermeni)

Sınıflandırılmamış: % 0.20

 

27) Kuzey Horasan (867.727)

Kürt: % 46.1

Fars: % 27.8

Türkmen: 20.6

Mazenderani: % 3.3

Diğer: % 2.2 (Horasan Türkleri)

 

28) Razavi Horasan (6.434.501)

Fars: % 87

Kürt: % 4.20

Azeri: % 3.70

Mazenderani: % 2.10

Gilaki: % 1.20

Arap: % 0.30

Beluci: % 0.30

Türkmen: % 0.20

Sınıflandırılmamış: % 1 (Horasan Türkleri, Peştunlar ve Hazaralar da yaşıyor)

 

29) Güney Horasan (768.898)

Fars: % 99.30

Beluci: % 0.70

 

30) Elburz (2.712.400)

Fars: % 47

Azeri: % 36.10

Mazenderani, Gilaki: % 7.40

Kürt: % 5.40

Lur: % 3.20

Arap: % 0.60

Diğer:% 0.10

Sınıflandırılmamış: % 020

 

31) Sistan ve Belucistan (2.775.014)

Beluci: % 65.40

Fars: % 33

Mazenderani: % 1

Kürt: % 0.40

Diğer: % 0.10 (Brahui, Çingene vs.)

Sınıflandırılmamış: % 0.10

 

Not: Mazenderaniler, Gilakiler ve bazen Tatlar, Talişler, Aymaklar, Hazaralar Farsların alt grupları olarak sayılır. Kürt görüşüne göre Lurlar/ Lekler bir Kürt topluluğudur. Bahtiyariler adıyla bilinen toplum Lurların bir koludur. Horasan Türkleri, bağımsız bir Oğuz grubu mu yoksa Türkmen mi; Azeri mi bir miktar ihtilaflıdır.

Yukarıda verilen oranlara göre İran’daki Kürt nüfusu yaygın tahminlerin (% 10 ve civarı) bir miktar altında çıkıyor.

 

Derleyen: İsmail Güney Yılmaz