Di3xiriş-Dava /Kan Davası /Une Vendetta

<Ağani nç’arala nenape şeni telifi eserepeş-şk’ala, ç’k’va nenapeşan materyalepe ti goktalu dido becit’i a dulya ren. Goktalu t’k’vasis nosis ip’t’i na-mulunpeşen armuşi ti Gyulva mç’aralobaşi didi eserepe renan.
Tudes na-ren hekaye, çinoberi Frenguli mç’arale Guy de Maupassant’i’şi, kianaşi intikami hekayepeşi oşk’endaş enni jindorepeşan na-ik’oro3xen “Di3xiriş-Dava” yoxoni hekayemuşi ren. Ham, xepeşan na-momalen şuk’u oxenus na-viçalişi goktalu, hişo mevoşonam ki hamu st’eri oçalişupes misali ort’as do husinder-şk’ule na-iyasen daha vorsi dulyape Lazuri nenaşi manceli o3′iras,nodgitamuşis nodgita uk’at’as…

<Dİ3XİRİŞ-DAVA
Paolo Saverini’şi duli oxorz’amuşi, Bonifacio’ş cixas 3′ulu do meoxveri a oxoris biç’imuşi-şk’ala xvala sk’udurt’u. Germaşi 3′oxleni a svamuşi jis na-ren, am3′ik’ati
zuğaşi jin na-k’o3′oberi na-iz’iren ham noğa,3′ungi anç’alepunapete (didikvalepunapete) pşeri rubaşi jilendo Sardunya’şi dabali zuğap’icis 3adurt’u.

Tudenepes, meleni k’ales ndivi a ğorma na-goşinapams mağala a zuğap’ici, noğaşi iri k’ale na-gok’orums a limani st’eri ixmaren do İtalya vana Sardunya’şi 3′ulu mançxome teknepe do k’at’a vitoxut ndğas ar Ajaccio’s seferi na-ikums mcveşi uşureli p’ap’uri jur mağala anç’apeşi oşk’endaşen gumz’e a golvaşen-şk’ule ç’alak’işi (adaşi) moç’k’a oxorepes alert’u.

Germaşi oktepeşi jin na-ren oxori p’uncepe (kyumepe), kçe izepe st’eri iz’irent’u. Anç’apunapes k’o3′oberi st’eri na-elaz’in do mt’uri k’inçepeşi obğepe na-goşinapamsoxorepe, mşk’urina na-meçams do k’aravepes na var anvaleran ham rubas 3adurt’u. Zuğa do ağani ağani mtipete na-ipşen zuğap’ici udogute na-ceçams ixik,rubas amulun do zuğap’ici xvat’umt’u. Zifosepe xut’oleri na-eyulun anç’apunapeşi uça 3′ungi k’un3′ulepes na-ek’vaborgen jvaleri popocepeşi izepe, 3′arişi jis na-inçirs ç’irderi bezi p’int’olapes numgurt’u. Ham mağala zuğap’icişi kyinaris duli oxorz’a Saverini’şi oxori, ham mt’uri do guri-3′una na-meçams n3a borias 3adurt’u.

Timandiloni Saverini, biç’imuşi Antoine do gumz’e,sert’i tomalyari, çobani-layç’işen (coğorişi) mçxu k’lenk’le z’ura layç’pemuşi Sémillante-şk’ala ham oxoris sk’udurt’u.Antoine’k, ham layç’i-şk’ala avis ulurt’u. A limci,Antoine Saverini’k, Nicolas Ravolati-şk’ala ok’iyilu (ok’ok’idu,ok’obalu) do ham ok’iyelas xami darbete ğuru. Ravolati, daha him seris Sardunya’s imt’u. Gzaşen na-golulunpek biç’imuşişi ğurerimuşi komoyonesis dida nana, çkar var ibgaru; mara gumz’e gumz’e biç’imuşişi uşureli xuras 3adu do hişo dguteri dosk’udu. Uk’açxe, ncğimoşeri xepemuşite ğureri xura dosvalu do biç’imuşişi intikami na-oç’opinu şeni sozi meçu.

Miti yaninemuşis ort’as dei va goru ti. Na-k’iyams layç’imuşi do biç’imuşişi ğurerite oxorimuşis sk’udu. Sk’indinak (xayvanik), k’udelimuşi polomuşişi (t’rik’imuşişi) oşk’endas ç’iç’olu do oncireşi kyinaris, timuşi mancemuşis mondrik’eri, p’anda k’iyamt’u. A ora-şuk’ale layç’ik aşk’va var ik’anert’u. Dida nanak ti, uşureli xuras elam3keri, ğureri seyiri ikums do mçxu do uneneli çilambrepete ibgart’u.

Ağnemordale k’oçik, k’ap’et’imuşi ç’irderi yunli k’ap’ot’imuşite (ç’ek’et’i), k’ap’ula-ji ncirs st’eri iz’irent’u. İri svamuşi di3xirite pşeri’t’u. Mudaale oxenu şeni ç’irderi na-ren porçamuşis, yeleğimuşis,mk’ule z’ik’vamuşis,xarayi (p’ici) do xepemuşis di3xiri ort’u.Di3xiri beltepe, pimpili do tomamuşişi doloxe nk’ali diyu dort’u.

Dida nanak, biç’imuşite oxap’arus (osinapus,olak’irdus,oğarğalus) kocoç’u (kogeç’k’u). Nenaşi şxuminite layç’i, ok’iyinu naşk’vu.

– İdi, idi bereşk’imi, intikamisk’ani ep’ç’op’are k’rima biç’işk’imi. İnciri, raat’i inciri. İntikamisk’ani ep’ç’op’are ma dogaguren i ? Nanask’ani sozi mekçams.
Kogişk’un, nanask’ani p’anda sozimuşis on ! Dida oxorz’ak, tamo tamo moindrik’u do ini leşk’epemuşite (çabrepemuşite) ğureri leşk’epe kogvaxelu (nacundu).
Him oras, layç’ik om3′uminus kocoç’u. Monotoni do 3′vini na-meçams a om3′uminu. Timandiloni Saverini do layç’ik, ç’umanişa hik hişo dosk’udes-do’n.Antoine’ş-
şk’ule mu a cuma,mu ti xolosi (yak’inni) a natase (mzaxali,ek’raba) sk’udu dort’u. Di3xiri-dava şeni komoli var ort’u.Di3xiri-davas na-noz’murs a dida nanamuşi’rt’u.
Timandiloni Saverini’k, rubaşi moleni zuğap’icis, ç’umanişen limcişa kçe a t’imbis 3adurt’u. Ham, opşa xolosişen na-iseyir’en Korsikanuri xaydut’epeşi siğinaği Longosardo yoxoni 3′ulu a Sardunya op’ute’rt’u. Xaydut’epek, dobadonapenişi meleni zuğap’icis na-ren ham op’ut’es xvala xvala sk’udurt’es do goktalu şeni munasip’i ar ora çumert’es. Dida nanak vorsi (k’ai) kuşk’urt’u ki, Nicolas Ravolati’k him op’ut’es sk’udurt’u.

Ndğa içodaşa, xvala xvala otoleşi (pencereşi) yanines kelaxedu. İntikami oç’op’inuş onoz’mute meleni op’ut’es 3adurt’u. Miti var uyonurt’u, ğuras hak’u xolosi do umenceloni ort’u do muç’o intikami eç’op’aset’u ? Mara sozi meçu dort’u, biç’imuşişi ğurerimuşişi şeni purçina (yemini) meçu dort’u. Purçina var goç’ondrasert’u, mu ti iyondrasert’u (ç’eşasert’u). Serepes aşk’va var ncirs, raat’i var iyen,p’ap’seri var iyert’u. P’anda a çare iduşunamt’u. K’uçxepemuşişi tudes na-incirs layç’i ti, baz’i baz’i timuşi ezdams mendralepes k’iyamt’u. Layç’ik, mancemuşi ğuruşen-doni, muç’o him uyoxams st’eri, p’ot’e na teselli va na-az’iren sk’indina goimuşite p’ot’e na var cinz’iren a şina şinaxums st’eri, haşo p’anda k’iyamt’u.

A seri, Sémillante xolo om3′k’uminus coç’usis, arşvacis dida oxorz’aşi nosis mt’uri do mşk’urna na-meçams a intikami fikiri komoxt’u. Ç’umanişa ham iduşunu.
Uk’açxe ndğaşi moç’k’a çonapete (te,tena) eyselu do ek’lesias idu. Dixas ndrik’eri Ğormoti’s ixvamu; biç’imuşişi intikami şeni dida xuramuşis manceli, meşvelu do dest’eği şeni op’alak’aru.

Uk’açxe oxoris goiktu. Oxorişi avlas, ğormaşen na-dit’ik’en 3′arepe şeni mcveşi, tude gamaleri a fiçi ort’u. Fiçi irginu, doloxes na-uğunpe kogamaxvu,kva do masarepete (basa,p’alo) a vorsi let’as kodoxunu. Uk’açxe ti Sémillante ham omç’k’eşes (yuvas) doloxe zincirite konunk’oru do oxoris mendaxt’u. Dida oxorz’ak, aşk’va odamuşis var dogutun do p’anda igzas, Sardunya’şi zuğap’icis 3adurt’u, tolimuşi p’ot’e var k’o3′uğamt’u. Biç’imuşişi meşiru (maqvilari,k’atili) k’op’elak hik ort’u. Layç’i, mteli ndğa,mteli seri gamak’iyu. Kçini oxorz’ak, ç’umani diyusis layç’is a xica (çanaği) 3′ari nuğu, mara mu cari, mu ti ç’k’va a oşk’omale var meçu. Ndğa haşo kogolaxt’u. Nç’ineri layç’i incirt’u. A ndğa-şuk’ale, tolepemuşi çxant’eri, tomalepemuşi an3xili (danz’i) st’eri diyu dort’u. Zencirimuşi eyust’uneli st’eri 3′in3′umt’u. Dida oxorz’ak xolo oşk’omale muti var meçu. Ujden na-ilaxen sk’indinak, şk’ideri st’eri a nenate lalumt’u. Seri haşo kogolaxt’u.

Timandiloni Saverini’k, dotanusis martemuşis (manz’agere,k’omşi) igzalu do jur marça nçala goru. Mcveşi orapes k’oçimuşi na-dolonkunamt’u pşeyepe kogamiğu do doloxemuşi nçalate upşu do a k’ork’uluği duxenu. Sémillante’şi omç’k’eşeşi oğis, dixas a biga kododu do k’ork’uluği himuşi jin konunk’oru do k’umaşi p’int’olapeşen ar tane ti dudi 3′op’xu. Layç’ik goişaşeri, ham nçalaşen k’oçis 3adums, ucareli ort’uk’o ti nena var ikumt’u. Dida oxorz’ak, k’asap’is idu do gumz’e a parça ğecişi sucuği iindru. Oxoris goiktusis,avlas,layç’işi omç’k’eşişi yanines daçxuri ogzu do xor3′i dot’iğanu. Goişaşeri Sémillante’k uk’ap’ams mo3′uk’ap’ams do k’omamuşi çxindimuşişa na-mulun xor3′is 3adums, p’icimuşişen popocepe xvalumt’u. Saverini nanak, uk’açxe ham k’omamuşi-jis xor3′i muç’o nçala k’oçişi doloxe mo3onasere st’eri k’ork’uluğişi alis konunk’oru. Dulyamuşi diçodusis, layç’işi zencirepe ci3′u. Sk’indinak, mşk’urina na-meçams a ok’ap’ute k’ork’uluğişi alis nanç’işu do k’uçxepemuşi mxucepemuşis gomxaneri k’ork’uluğişi ali opelek’us coç’u. Layç’ik, p’icis a xor3′i parçate irginen do uk’açxe xolo ayni
soyi mo3′uk’ap’amt’u. Sk’indinak, k’ibrimuşite k’ork’uluğişi xarayi xarums, alimuşi gopelek’umt’u.

Kçini oxorz’ak, misa do k’uk’umela, layç’i seyir’ikumt’u, tolepemuşişi doloxe çxant’u. Uk’açxe layç’i xolo z’enciris mek’oru. Sk’indina xolo jur ndğa ucareli naşk’vu do ham mutxaperi coginus xolo coç’u. Timandiloni Saverini’k, sum tuta layç’i ham soyi k’abğas, oşk’omalemuşi k’ibrepemuşişi mecalite eç’op’inus coginu. Aşk’va layç’i z’enciris var nunk’oramt’u mara didaşi a xe ovalute k’ork’uluğis atxoz’ert’u layç’ik. Dida oxorz’ak, layç’i k’ork’uluğişi alis xor3′i uşinaxute ti mek’ap’us do gopelek’us coginu. Uk’açxe ti oçukare (diara,xediye) deine, daçxuris t’iğaneri xor3′i meçamt’u sk’indinas. Sémillante’k, aşk’va k’ork’uluği z’iraşa odardalus (otirtinus) coç’ams, tolepemuşi mancemuşis guktamt’u. Himu ti himus k’it’imuşite işmari meçams, “Hayde !” deine st’vina st’eri a nenate gamak’iyamt’u.

Saverini nanak, aşk’va ora moxt’u dei iduşunu do a mjaçxa ç’umanis, didi a guri oparpalute ek’lesias ixvamu do gyunaxi gamuğu. Oxoris goiktu do komoleburipşeyepe moydu/dolokunu. Ham xalimuşite,k’rima,p’et’elek’eri a badis numgurt’u. Sardunyanuri a maçxomete pazarluği doyu. Himuk ti himu, layç’imuşite rubaşi meleni k’ales menduyonu. Yaninemuşis a sucuği parça torumt’u; Sémillante jur ndğaşen-doni ucareli’rt’u. Dida oxorz’ak, p’anda t’urvamuşi sk’indinas işurapams do xuçete keyoxunas deine içalişamt’u. Longosardo’s komoxt’es. K’orsik’anuri oxorz’a, am3′ik’a topali igzart’u. A furuncis Nicolas Ravolati’şi oxori uk’it’xes. Ravolati, mcveşi dulyamuşi marangozluğis coç’u dort’u. Tuçanimuşis xvala xvala içalişamt’u.

Dida oxorz’a, nek’na moyşoru do doloxes nena meçu :

– Ç’e Nicolas !

K’oçik k’ap’ula-k’ale goiktu. Oxorz’ak layç’i oxoşk’vu do gamak’iyu :
– Hayde,hayde, gopelek’i him !
Layç’ik eyust’uneli st’eri nantxozu do k’oçi alimuşişen oç’op’u. Ravolati, xanç’alepemuşi goinz’du do sk’indina ok’onk’oru,svas ingrinu. A jur saniye k’uçxepe svas dot’va3ute oğvelik’u. Sémillante’k parça parça na-doyu xor3′i na-oçxik’amt’uşa Ravolati dodgiteri dosk’udu.Nek’napenişi 3′oxle na-xeran jur malte vorsi şunt’es ki,fuk’ara a dida, k’lenk’le a uça layç’ite igzalu do layç’ik na igzart’uşa mancemuşi himus uça a mutxa meçu. Saverini nanak, limcis oxorimuşis goiktu’don.

Him seri dido msk’va a nciris amaxt’u.

(14 Guma 1883/ Guy de Maupassant)

……………………………………………………………………………………………………………………………..

<Yeni yazı dilleri için telif eserlerin yanı sıra, başka dillerden materyallerin çevirisi de çokça önemli bir iştir. Çeviri husunda ilk akla gelen kaynaklardan biri de Batı edebiyatının büyük eserleridir. Aşağıdaki hikâye, ünlü Fransız yazar Guy de Maupassant’ın, dünya öç öyküleri arasında en iyilerden biri olarak sayılan “Kan Davası” adlı hikâyesidir. Bu, elimden geldiğince yapmaya uğraştığım çeviri, öyle umut ediyorum ki buna benzer çalışmalara örnek teşkil eder ve bundan sonra yapılacak olan çok daha iyi işler Lazca’nın gücünü gösterir, direncine direnç katar…

………………………………………………..

<KAN DAVASI
<

Paolo Saverini’nin dul karısı, Bonifacio kalesinde küçük ve yıkık dökük bir evde oğluyla birlikte yalnız yaşıyordu. Dağın ileri doğru bir uzantısı üzerinde bulunan, hatta yer yer denizin üzerinde asılı gibi duran bu kent, sivri kayalıklarla dolu boğazın üzerinden Sardunya’nın daha alçak kıyısına bakıyordu.

Aşağılarda, öbür yanda dev bir dehlizi andıran dik bir kıyı, kenti neredeyse tümüyle çevreleyerek liman gibi kullanılıyor ve İtalya ya da Sardunya’nın küçük balıkçı teknelerini ve her on beş günde bir Ajaccio seferini yapan eski tıknefes vapuru iki sarp kaya arasında uzun bir dolaşmadan sonra adanın ilk evlerine ulaştırıyordu.

Dağın yamaçları üzerindeki ev kümeleri, beyaz lekeler halinde görünüyordu. Kayalıklara asılı gibi duran ve yabanî kuşların yuvalarını andıran evler, korku veren ve gemilerin geçmediği bu boğaza bakıyordu. Durmadan denizi ve yeni yeni otlara bürünen çıplak kıyıyı döven rüzgâr, boğaza dalar ve kıyıyı kemirirdi. Dalgaları delerek yükselen kayalıkların kapkara sivri uçlarına takılıp kalan solgun köpüklerin izleri, suyun üzerinde yüzen yırtık pırtık bez parçalarını andırırdı.

Bu yüksek kıyının kenarında dul Bayan Saverini’nin evi, bu vahşi ve üzüntü verici ufka bakıyordu.

Bayan Saverini, oğlu Antoine ve uzun, sert tüylü, çoban köpeği irisi sıska dişi köpekleri Sémillante ile bu evde yaşıyordu. Antoine, bu köpekle ava çıkardı.
Bir akşam, Antoine Saverini, kavgaya tutuştuğu Nicolas Ravolati tarafından bıçaklanarak öldürüldü. Ravolati, daha o gece Sardunya’ya kaçmıştı bile.
Yoldan geçenler oğlunun cesedini getirdiğinde yaşlı ana, hiç ağlamadı; ama uzun uzun oğlunun cansız bedenine bakarak, öylece hareketsiz kaldı. Sonra, derisi kırışmış elleriyle ölüyü okşadı ve oğlunun öcünü alacağına söz verdi. Hiç kimsenin kendisiyle birlikte kalmasını istemedi. Uluyan köpek ve oğlunun ölüsüyle eve kapandı. Hayvan, kuyruğunu bacaklarının arasına sıkıştırmış, yatağın ayakucunda, başını efendisine uzatarak, hiç durmadan uluyordu. Bir süre sonra köpek artık kımıldamaz oldu. Yaşlı ana ise, cansız bedenin üzerine eğilmiş, ölüyü seyrederek iri ve sessiz gözyaşlarıyla ağlıyordu.

Genç adam, göğüs kısmı parçalanmış yünlü ceketiyle, sırtüstü uyuyor gibi görünüyordu. Her yeri kan içindeydi. İlk yardım yapılabilmesi için yırtılan gömleğinde, yeleğinde, kısa pantolonunda, yüz ve ellerinde kan vardı. Kan pıhtıları, sakalında, saçlarının içinde donmuştu.

Yaşlı ana, oğluyla konuşmaya başladı. Sesin gürültüsü üzerine köpek, ulumasını kesti.
– Git, git yavrum, öcün alınacak zavallı oğlum. Uyu, rahat uyu. Öcün alınacak, beni duyuyor musun? Annen söz veriyor. Bilirsin, annen hep sözünü tutar!
Yaşlı kadın, ağır ağır oğluna eğilerek soğuk dudaklarıyla ölü dudakları öptü. O sırada, köpek inildemeye başladı. Tekdüze ve yürek parçalayan uzun bir inilti çekti.
Bayan Saverini ve köpek, sabaha kadar orada öylece kaldılar. Antoine Saverini ertesi gün toprağa verildi ve bir daha Bonifacio’da ondan hiç söz edilmedi.
Antoine, geride ne erkek kardeş, ne yakın bir akraba bırakmıştı. Kan davası güdecek hiçbir erkek yoktu. Kan gütmeyi düşünen yalnızca yaşlı anasıydı.
Bayan Saverini, boğazın karşı kıyısında, sabahtan akşama kadar beyaz bir noktaya bakıyordu. Bu, çok yakından izlenen Korsikalı haydutların sığındığı Longosardo adında küçük bir Sardunya köyüydü. Haydutlar, yurtlarının karşı kıyısında bulunan bu köyde yalnız başlarına yaşıyorlar ve geri dönmek için uygun zamanı orada bekliyorlardı Yaşlı ana, Nicolas Ravolati’nin de o köye sığındığından emindi.

Gün boyunca, tek başına pencerenin yanında oturdu. Öç almayı düşünerek karşıdaki köye bakıp duruyordu. Hiç kimsesi yokken, ölüme bu denli yakın ve güçsüzken nasıl öç alacaktı? Ama söz vermiş, oğlunun ölüsü üzerine yemin etmişti. Ne yeminini unutabilir, ne de bekleyebilirdi. Ne yapacaktı? Geceleri artık uyumuyor, rahat yüzü görmüyor, yüreği bir türlü yatışmak bilmiyordu. Boyuna çıkar bir yol arıyordu. Ayaklarının dibinde uyuyan köpek ise, ara sıra başını kaldırıyor uzaklara doğru uluyordu. Köpek, sahibinin ölümünden beri, sanki onu çağırırmışçasına, bir türlü avunmayan hayvan ruhu hiçbir şeyin silemeyeceği bir anıyı saklarmış gibi, böyle sık sık uluyordu.

Bir gece, Sémillante yeniden inildemeye başladığında, ansızın yaşlı kadının aklına vahşi ve yırtıcı bir öç alma düşüncesi geldi. Sabaha kadar bunu düşündü. Sonra, günün ilk ışıklarıyla birlikte kalkıp kiliseye gitti. Yerlere kapanarak Tanrı’nın huzurunda dua etti; oğlunun öcünü almak için yaşlı bedenine güç vermesi, kendisine yardım etmesi ve desteklemesi için yalvardı.

Sonra eve döndü. Evin avlusunda, oluktan damlayan suları toplamaya yarayan eski, dibi çıkmış bir fıçı vardı. Fıçıyı yere devirdi, içini boşalttı, taş ve kazıklarla toprağa iyice oturttu. Sonra da Sémillante’ı bu yuvanın içine zincirleyip eve döndü.

Yaşlı kadın, artık odasında durmaksızın yürüyor, gözünü hiç ayırmadan Sardunya kıyısına bakıyordu. Oğlunun katili, o herif oradaydı.
Köpek, bütün gün, bütün gece uludu. Yaşlı kadın, sabah olunca köpeğe bir çanak su götürdü, fakat ne ekmek, ne de başka bir yiyecek, hiçbir şey vermedi.
Gün böyle geçti. Bitkin düşen köpek uyuyordu. Ertesi gün, gözleri parlamış, tüyleri diken diken olmuştu. Zincirini çılgınca çekiştiriyordu.
Yaşlı kadın, yine yiyecek hiçbir şey vermedi. Gittikçe kudurganlaşan hayvan, boğuk bir sesle havlıyordu. Gece böylece geçti.

Bayan Saverini, sabah olunca komşusuna gitti ve kendisine iki demet saman vermesini istedi. Eskiden kocasının giydiği eski püskü elbiseleri çıkarttı ve içini samanla doldurarak bir korkuluk yaptı. Sémillante’ın yuvasının önüne yere bir sopa dikip korkuluğu onun üzerine bağladı ve çaput parçalarından korkuluğa bir de kafa yaptı.

Köpek, şaşkınlık içinde, bu samandan adama bakıyor, açlıktan kırılmasına rağmen sesini çıkartmıyordu. Yaşlı kadın, kasaba giderek uzun bir parça domuz sucuğu aldı. Eve dönünce, avluda, köpeğin yuvasının yanında ateş yakıp eti kızarttı. Şaşkına dönen Sémillante durmadan sıçrıyor, dumanı burnuna kadar gelen et parçasına gözlerini dikip ağzından köpükler saçıyordu.
Saverini ana, sonra bu dumanı tüten eti, sanki içine sokacakmış gibi, korkuluğun boynunun çevresine bağladı. İşi bitince, köpeğin zincirlerini çözdü.
Hayvan, korkunç bir sıçramayla korkuluğun boynuna ulaştı ve ayaklarını omuzlarına dayayıp korkuluğun boğazını parçalamaya başladı. Köpek, ağzında bir et parçasıyla yere düşüyor, sonra yeniden sıçrıyor, sivri dişlerini korkuluğun boynuna geçirip birkaç parça daha et kopararak tekrar yere düşüyor ve sonra yine aynı şekilde sıçrıyordu. Hayvan, diş darbeleriyle korkuluğun yüzünü yırtıyor, boynunu parçalıyordu.
Yaşlı kadın, sessiz ve hareketsiz, köpeği izliyor, gözlerinin içi parlıyordu. Sonra köpeği yine zincirledi. Hayvanı yine iki gün aç bıraktı ve bu garip alıştırmaya yeniden başladı.

Bayan Saverini, üç ay boyunca köpeği bu tür mücadeleye, yiyeceğini dişlerinin gücüyle elde etmeye alıştırdı. Artık köpeği zincire bağlamıyordu ama onu bir el hareketiyle korkuluğa saldırtıyordu.
Yaşlı kadın, köpeği, korkuluğun boğazına et saklamadan da üzerine atılıp parçalamaya alıştırmıştı. Sonra da ödül olarak, ateşte pişirdiği eti veriyordu hayvana.
Sémillante, artık korkuluğu görür görmez titremeye başlıyor, gözlerini sahibine çeviriyordu. O da ona parmağıyla işaret verip, “Haydi!” diye ıslık gibi bir sesle bağırıyordu.

Saverini ana, artık vaktin geldiğini düşündü ve bir pazar sabahı, derin bir heyecan içinde kiliseye gidip dua etti ve günah çıkarttı. Eve dönüp erkek elbiseleri giydi. Bu haliyle, zavallı, hırpanî bir ihtiyara benziyordu. Sardunyalı bir balıkçıyla pazarlık etti. O da onu, köpeğiyle birlikte boğazın öbür yakasına geçirdi.
Yanında taşıdığı torbada büyük bir sucuk parçası vardı; Sémillante iki gündür açtı. Yaşlı kadın, ikide bir torbayı koklatıp hayvanı kızdırıyordu.
Longosardo’ya geldiler. Korsikalı kadın, hafifçe topallayarak yürüyordu. Bir fırıncıya Nicolas Ravolati’nin nerede oturduğunu sordu. Ravolati, eski işi marangozluğa başlamıştı. Dükkânında, tek başına çalışıyordu.

Yaşlı kadın, kapıyı iterek açtı ve içeriye seslendi:
– Hey! Nicolas!
Adam geriye döndü. Köpeğini serbest bırakan kadın haykırdı:
– Haydi, haydi, parçala, parçala onu!

Deliye dönen köpek, ileri doğru atıldı ve adamı boğazından yakaladı. Ravolati, kollarını uzatıp hayvana sarıldı, yere yuvarlandı. Birkaç saniye ayaklarını yere vurarak kıvrandı. Sémillante parça parça ettiği boyun etlerini eşelerken, Ravolati hareketsiz kaldı.
Kapılarının önünde oturan iki komşu, yoksul bir ihtiyarın, cılız siyah bir köpekle çıkıp gittiğini ve köpeğin yürürken sahibinin verdiği esmer bir şeyi yediğini gördüklerini çok iyi hatırladılar.
Saverini ana, akşam evine dönmüştü. O gece sabaha kadar deliksiz bir uyku çekti.

(14 Ekim 1883 / Guy de Maupassant)

Golaktalu : İsmail Güney Yılmaz

28 Şubat 2010 Ankara / Lazebura.Net LazuriNena.Com


orijinal metin ;

Une Vendetta

La veuve de Paolo Saverini habitait seule avec son fils une petite maison pauvre sur les remparts de Bonifacio. La ville, bâtie sur une avancée de la montagne, suspendue même par places au-dessus de la mer, regarde, par-dessus le détroit hérissé d’écueils, la côte plus basse de la Sardaigne.
A ses pieds, de l’autre côté, la contournant presque entièrement, une coupure de la falaise, qui ressemble à un gigantesque corridor, lui sert de port, amène jusqu’aux premières maisons, après un long circuit entre deux murailles abruptes, les petits bateaux pêcheurs italiens ou sardes, et, chaque quinzaine, le vieux vapeur poussif qui fait le service d’Ajaccio.
Sur la montagne blanche, le tas de maisons pose une tache plus blanche encore. Elles ont l’air de nids d’oiseaux sauvages, accrochées ainsi sur ce roc, dominant ce passage terrible où ne s’aventurent guère les navires.
Le vent, sans repos, fatigue la mer, fatigue la côte nue, rongée par lui, à peine vêtue d’herbe; il s’engouffre dans le détroit, dont il ravage les bords. Les traînées d’écume pâle, accrochées aux pointes noires des innombrables rocs qui percent partout les vagues, ont l’air de lambeaux de toiles flottant et palpitant à la surface de l’eau.
La maison de la veuve Saverini, soudée au bord même de la falaise, ouvrait ses trois fenêtres sur cet horizon sauvage et désolé.
Elle vivait là, seule, avec son fils Antoine et leur chienne “Sémillante”, grande bête maigre, aux poils longs et rudes, de la race des gardeurs de troupeaux. Elle servait au jeune homme pour chasser.
Un soir, après une dispute, Antoine Saverini fut tué traîtreusement, d’un coup de couteau par Nicolas Ravolati, qui, la nuit même, gagna la Sardaigne.
Quand la vieille mère reçut le corps de son enfant, que des passants lui rapportèrent, elle ne pleura pas, mais elle demeura longtemps immobile à le regarder; puis, étendant sa main ridée sur le cadavre, elle lui promit la vendetta. Elle ne voulut point qu’on restât avec elle, et elle s’enferma auprès du corps avec la chienne qui hurlait. Elle hurlait, cette bête, d’une façon continue, debout au pied du lit, la tête tendue vers son maître, et la queue serrée entre les pattes. Elle ne bougeait pas plus que la mère, qui, penchée maintenant sur le corps, l’œil fixe, pleurait de grosses larmes muettes en le contemplant.
Le jeune homme, sur le dos, vêtu de sa veste de gros drap trouée et déchirée à la poitrine semblait dormir; mais il avait du sang partout: sur la chemise arrachée pour les premiers soins; sur son gilet, sur sa culotte, sur la face, sur les mains. Des caillots de sang s’étaient figés dans la barbe et dans les cheveux.
La vieille mère se mit à lui parler. Au bruit de cette voix, la chienne se tut.
– Va, va, tu seras vengé, mon petit, mon garçon, mon pauvre enfant. Dors, dors, tu seras vengé, entends-tu? C’est la mère qui le promet!
Et elle tient toujours sa parole, la mère, tu le sais bien.
Et lentement elle se pencha vers lui, collant ses lèvres froides sur les lèvres mortes.
Alors, Sémillante se remit à gémir. Elle poussait une longue plainte monotone, déchirante, horrible.
Elles restèrent là, toutes les deux, la femme et la bête, jusqu’au matin.
Antoine Saverini fut enterré le lendemain, et bientôt on ne parla plus de lui dans Bonifacio.

Il n’avait laissé ni frère ni proches cousins. Aucun homme n’était là pour poursuivre la vendetta. Seule, la mère y pensait, la vieille.
De l’autre côté du détroit, elle voyait du matin au soir un point blanc sur la côte. C’est un petit village sarde, Longosardo, où se réfugient les bandits corses traqués de trop près. Ils peuplent presque seuls ce hameau, en face des côtes de leur patrie, et ils attendent là le moment de revenir, de retourner au maquis. C’est dans ce village, elle le savait, que s’était réfugié Nicolas Ravolati.
Toute seule, tout le long du jour, assise à sa fenêtre, elle regardait là-bas en songeant à la vengeance. Comment ferait-elle sans personne, infirme, si près de la mort? Mais elle avait promis, elle avait juré sur le cadavre. Elle ne pouvait oublier, elle ne pouvait attendre. Que ferait-elle? Elle ne dormait plus la nuit, elle n’avait plus ni repos ni apaisement, elle cherchait, obstinée. La chienne, à ses pieds, sommeillait, et, parfois levant la tête, hurlait au loin. Depuis que son maître n’était plus là, elle hurlait souvent ainsi, comme si elle l’eût appelé, comme si son âme de bête, inconsolable, eût aussi gardé le souvenir que rien n’efface.
Or, une nuit, comme Sémillante se remettait à gémir, la mère, tout à coup, eut une idée, une idée de sauvage vindicatif et féroce. Elle la médita jusqu’au matin; puis, levée dès les approches du jour, elle se rendit à l’église. Elle pria, prosternée sur le pavé, abattue devant Dieu, le suppliant de l’aider, de la soutenir, de donner à son pauvre corps usé la force qu’il lui fallait pour venger le fils.
Puis elle rentra. Elle avait dans sa cour un ancien baril défoncé qui recueillait l’eau des gouttières; elle le renversa, le vida, l’assujettit contre le sol avec des pieux et des pierres; puis elle enchaîna Sémillante à cette niche, et elle rentra.
Elle marchait maintenant, sans repos, dans sa chambre, l’œil fixé toujours sur la côte de Sardaigne. Il était là-bas, l’assassin.
La chienne, tout le jour et toute la nuit, hurla. La vieille, au matin, lui porta de l’eau dans une jatte, mais rien de plus: pas de soupe, pas de pain.
La journée encore s’écoula. Sémillante, exténuée, dormait. Le lendemain, elle avait les yeux luisants, le poil hérissé, et elle tirait éperdument sur sa chaîne.
La vieille ne lui donna encore rien à manger. La bête, devenue furieuse, aboyait d’une voix rauque. La nuit encore se passa.
Alors, au jour levé, la mère Saverini alla chez le voisin, prier qu’on lui donnât deux bottes de paille. Elle prit de vieilles hardes qu’avait portées autrefois son mari, et les bourra de fourrage, pour simuler un corps
Ayant piqué un bâton dans le sol, devant la niche de Sémillante, elle noua dessus ce mannequin, qui semblait ainsi se tenir debout. Puis elle figura la tête au moyen d’un paquet de vieux linge.
La chienne, surprise, regardait cet homme de paille, et se taisait, bien que dévorée de faim.
Alors la vieille alla acheter chez le charcutier un long morceau de boudin noir. Rentrée chez elle, elle alluma un feu de bois dans sa cour, auprès de la niche, et fit griller son boudin. Sémillante, affolée, bondissait, écumait, les yeux fixés sur le gril, dont le fumet lui entrait au ventre.
Puis la mère fit de cette bouillie fumante une cravate à l’homme de paille. Elle la lui ficela longtemps autour du cou, comme pour la lui entrer dedans. Quand ce fut fini, elle déchaîna la chienne.
D’un saut formidable, la bête atteignit la gorge du mannequin, et, les pattes sur les épaules, se mit à la déchirer. Elle retombait, un morceau de sa proie à la gueule, puis s’élançait de nouveau, enfonçait ses crocs dans les cordes, arrachait quelques parcelles de nourriture, retombait encore, et rebondissait, acharnée. Elle enlevait le visage par grands coups de dents, mettait en lambeaux le col entier.
La vieille, immobile et muette, regardait, l’œil allumé. Puis elle renchaîna sa bête, la fit encore jeûner deux jours, et recommença cet étrange exercice.
Pendant trois mois, elle l’habitua à cette sorte de lutte, à ce repas conquis à coups de crocs. Elle ne l’enchaînait plus maintenant, mais elle la lançait d’un geste sur le mannequin.
Elle lui avait appris à le déchirer, à le dévorer, sans même qu’aucune nourriture fût cachée en sa gorge. Elle lui donnait ensuite, comme récompense le boudin grillé pour elle.
Dès qu’elle apercevait l’homme, Sémillante frémissait, puis tournait les yeux vers sa maîtresse, qui lui criait: “Va!” d’une voix sifflante, en levant le doigt.
Quand elle jugea le temps venu, la mère Saverini alla se confesser et communia un dimanche matin, avec une ferveur extatique; puis, ayant revêtu des habits de mâles, semblable à un vieux pauvre déguenillé, elle fit marché avec un pêcheur sarde, qui la conduisit, accompagnée de sa chienne, de l’autre côté du détroit.
Elle avait, dans un sac de toile, un grand morceau de boudin. Sémillante jeûnait depuis deux jours. La vieille femme, à tout moment, lui faisait sentir la nourriture odorante, et l’excitait.
Elles entrèrent dans Longosardo. La Corse allait en boitillant Elle se présenta chez un boulanger et demanda la demeure de Nicolas Ravolati. Il avait repris son ancien métier, celui de menuisier. Il travaillait seul au fond de sa boutique.
La vieille poussa la porte et l’appela:
– Hé! Nicolas!
Il se tourna; alors, lâchant sa chienne, elle cria:
– Va, va, dévore, dévore!
L’animal, affolé, s’élança, saisit la gorge. L’homme étendit les bras, l’étreignit, roula par terre. Pendant quelques secondes, il se tordit, battant le sol de ses pieds; puis il demeura immobile, pendant que Sémillante lui fouillait le cou, qu’elle arrachait par lambeaux.
Deux voisins, assis sur leur porte, se rappelèrent parfaitement avoir vu sortir un vieux pauvre avec un chien noir efflanqué qui mangeait tout en marchant, quelque chose de brun que lui donnait son maître.
La vieille, le soir, était rentrée chez elle. Elle dormit bien, cette nuit-là.

14 octobre 1883